Strategies for the Development of Religious Tourism Based on the SOAR Approach (Case Study: Shrine of the Prophet Bibi Hakimeh)

Document Type : Research Article


1 M.A of Handicrafts, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran

2 PhD Student in Art Research, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Tehran, Iran

3 Assistant Professor of Art Research, Shiraz University, Shiraz, Iran


Today, the tourism industry, especially in the field of religious and cultural tourism, plays a decisive role in the development of the country. There are also many capabilities in Iran for cultural tourism, especially religious-artistic tourism, which generally uses the use of religious and artistic elements to attract audiences. Also, the issue of pilgrimage in Islamic culture and civilization is strong in linking Muslim thought and belief. Therefore, the necessity of identifying strategies and strategies influencing the development of religious tourism is unavoidable. Accordingly, the present study is conducted using a descriptive-analytical and survey method with the aim of identifying effective strategies for the development of religious tourism in the Bibi Hakimeh holy shrine and prioritizing them according to their importance. To this end, a researcher-made questionnaire was developed that interpreted its data to identify the most important strengths, opportunities, and ideals and ultimately the main strategies. In this regard, the views of experts and experts have been used. To this end, a comprehensive strategy formulation framework based on the SOAR model has been used. Then, the results of this model were evaluated and judged according to experts' opinions and SWARA method. The results of this study showed that the strategies for increasing the restaurants and catering centers and organizing ritual ceremonies in the shrine were selected as the best strategy for the study area. Finally, according to the results, the strategies and measures necessary to use the strengths and opportunities of religious tourism in the holy shrine of Bibi Hakimeh have been expressed in the province for the development of religious tourism in the province.


1)      آقاجانی، معصومه و فراهانی فرد، سعید (1394) گردشگری مذهبی و عوامل مؤثر بر آن (مطالعه موردی ایران)، فصلنامه سیاست‌های راهبردی و کلان، دوره 3، شماره 9، صص.66-43.
2)      انصاری، جابر (1383) هنر ایرانی و تأثیر تشیع بر گونه‌های آن، فصلنامه شیعه شناسی، دوره 2، شماره 8، صص.114-85.
3)      حاتمی نژاد، حسین؛ حبیبیان، بهار؛ امیرشکاری، مریم (1395) به اولویت‌بندی راهبردهای توسعه گردشگری مذهبی شهر دزفول، گردشگری شهری، دوره 3، شماره 1، صص.76- 59.
4)      خاوریان گرمسیر، امیرضا؛ ژاکلین استاورس؛ علیان، مهدی (1392) برنامه‌ریزی راهبردی توسعه گردشگری شهری با استفاده از مدل استراتژیک soar (نمونه موردی: شهر تفت)، برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دوره 17، شماره 3، صص. 143-127.
5)      دایره المعارف بزرگ اسلامی (فارسی) ، (1367) نشر مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی.
6)      دیناری احمد (1385) "مذهب و گردشگری"، مجله زائر، شماره 120، صص.60-54.
7)      رضوانی، علی‌اصغر (1390) جغرافیا و صنعت توریسم، چاپ ششم،  تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
8)      ضرغام بروجنی، حمید (1389) برنامه‌ریزی توسعه جهانگردی رویکردی هم پیوند، چاپ اول، تهران: انتشارات مهکامه.
9)      ضرغام بروجنی، حمید و ترکمان، نسرین (1392) تحلیلی بر توسعه گردشگری مذهبی در استان همدان، فصلنامه علوم مدیریت ایران، دوره 8، شماره 30، صص.81- 57.
10)   عالی پور، یونس؛ ملکی، محمدحسن، فتحی، محمدرضا (1396) تعیین و اولویت‌بندی استراتژی‌های گردشگری مذهبی استان قم، جغرافیایی فضای گردشگری، دوره 6، شماره 22، صص. 108-87.
11)   گزارشِ اداره کل اوقاف و امور خیریه استان:
12)   معصومی مسعود (1391) سابقه برنامه‌ریزی توسعه گردشگری در ایران، چاپ دوم، اصفهان: انتشارات سمیرا.
13)   منشی‌زاده رحمت‌الله (1384) اندر مقوله گردشگری،  تهران: نشر منشی.
14)   موسایی میثم (1386)، اقتصاد توریسم، چاپ اول، تهران: انتشارات نور علم.
15)   موسایی میثم (1394). اقتصاد رسانه‌ها، چاپ اول، تهران: انتشارات سمت.
16)   موسوی، میرنجف و سلطانی، ناصر (1393) تحلیلی بر نقش گردشگری مذهبی در توسعه شهری (مطالعه موردی: امام‌زاده جعفر یزد)، مجله پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، دوره 5، شماره 18، صص.94-77.
17)   نقل از پایگاه اطلاع‌رسانی حرم بی‌بی‌حکیمه (س):
18)   الوانی، مهدی (1391) مدیریت عمومی، تهران، نشر نی.
19)   Ajit, K. (2004)"Quest for Good Governance, Contribution Find Potential of Religious Institutions as Stakeholdersh", Organized by the Monash Governance Reserch Unit & Monash Institute for Study of Global Movement 27 August.
20)  Amber. G.R. (2018) Religious tourism – a review of the literature, journal of Hospitality and Tourism Insights, Vol.1, No.2, pp.150- 167.
21)  Egresi, I. & Bayram, B. & Kara, F. & Kesik, O. (2012) Unlocking the potential of religious tourism in Turkey, Geo Journal of Tourism and Geosites, Vol.9, No.1, pp.123-132.
22)  Eraqi, M.I. (2006) “Tourism services quality (TourServQual) in Egypt: the viewpoints of external and internal customers”, Benchmarking: An International Journal, Vol.13 No.4, pp. 469-492.
23)  Hall, P.  & Stephan, F. (1994) Witt and Luie Management Handbook, Publisher: Prentice Hall, Second Edition.
24)  Hudson, S. (2010) “Wooing zoomers: marketing to the mature traveler”, Marketing Intelligence & Planning, Vol.28, No.4, pp. 444-461.
25)  ICOMOS., International cultural tourism charter, Rome: ICOMOS publishing, (2002).
26)  Jafari, J. (2000) Encyclopedia of tourism, London: Routledge.
27)  Keršulienė, V. & Turskis, Z. (2011) Integrated fuzzy multiple criteria decision making model for architect selection. Technological and Economic Development of Economy, Vol.17, No.4, pp.645-666.
28)  Keršuliene, V. & Zavadskas, E. K. & Turskis, Z. (2010) Selection of rational dispute resolution method by applying new step‐wise weight assessment ratio analysis (SWARA). Journal of Business Economics and Management,11, No.2, pp.243-258.
29)  Mashhadigholam rojo, D. (2007) Religious tourism: the way to Santiago, Thesis of MA European Tourism Management,Bournemouth University.
30)  Olsen, D.H. (2010) Pilgrim Tourist and Max Weber’s " Ideal Types", Elsevier science Ltd.
31)  Shackley. M. (2001) Managing Sacred Sites: Service Provision and Visitor Experience, London: Continuum.
32)  Shinde. K, (2018) Governance and Management of Religious Tourism in India, International Journal of Religious Tourism and Pilgrimage, Vol.6, No.1, pp.58–71.
33)  Stausberg. M, (2011) Religion and Tourism: crossroads, destinations and encounters, London: Routledge.
34)  Stavros, J. & Saint, G. (2010) SOAR: Linking Strategy and OD to Sustainable Performance. in W.J. Rothwell, J.M. Stavros, R. Sullivan & A. Sullivan (Eds.), Practicing Organization Development: A Guide for Leading, San Francisco, CA: Jossey-Bass Change, pp. 377-394.
35)  Syamala, G.  & Kakoti, S. (2016) A Study on Religious Tourism – Potential and Possibilities with reference to Shirdi A place of Religious Tourism, international Interdisciplinary Research Journal, Vol.5, No.6, pp.115-123.
36)  Terzidou, M. (2010) Religion as a motivation to travel: The case of Tinos island in Greece, Science direct.
37)  Timothy, D. N. & Gyan, P. (2009) Cultural heritage and tourism in the developing world: A regional perspective, London: Routledge.
38)  Timothy, D. J. & Olsen, D.H. (2006) Tourism, Religion and Religion Journeys, London: Routledge.
39)  UNWTO,. Tourism Highlights, Available in:, (2007).
40)  Zamani-Farahani, H. & Henderson, J. (2010) “Islamic tourism and managing tourism development in Islamic societies: the cases of Iran and Saudi Arabia”, International Journal of Tourism Research, Vol.12, No.1, pp.79-89.