Recognition and Evaluation of Effective Vital Drivers on the Future of Tourism Development in Iran's Metropolises Case Study: Tabriz Metropolis

Document Type : Article extracted From phd dissertation


1 PhD Student in Geography and Urban Planning, Marand Branch, Islamic Azad University, Marand, Iran

2 Professor of Geography and Urban Planning, Marand Branch, Islamic Azad University, Marand, Iran

3 Associate Professor of Architecture, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran


Extended Abstract
Today, the tourism industry is considered as one of the appropriate tools and strategies to earn income and prosperity of the economy of governments and nations on the one hand and the development and prosperity of regions in different parts of the world on the other hand; in a way, this industry is the third dynamic and developing economic phenomenon after the oil and automobile industries. Iran is also one of the most talented regions in this field and its many natural, historical and cultural attractions are well-known in general and in particular. In the meantime, one of these important and fundamental issues that play an essential role in the economic development of cities and villages and can improve the economic growth and quality of life of people by foresight and scenario design, is the development of the tourism industry. The existence of various cultural, historical and natural talents for Tabriz city along with important tourism events such as Tabriz 2018 and the strong dependence of the urban economy on the tourism economy on the one hand and the complexity of tourism issues on the other makes serious research in tourism trends and urban tourism future research should be done to determine how these many talents of Tabriz can be used to promote its tourism. In addition, due to the autonomy of Tabriz metropolitan municipality and the instability of its revenue sources, strengthening the urban tourism economy is necessary and the most important strategies for the development of Tabriz is that besides the economic growth of the city, it can be introduced as a global city with many historical and natural talents.
 The main purpose of this research is to improve the economic conditions of Tabriz city through the promotion of tourism, so this research can be considered as an applied study in terms of purpose because the results of this research can be exerted in urban tourism management systems. In terms of method, this research is the descriptive-analytical one. The main method used in this research is a variety of common methods of future researches. The work process consists of two general stages. In the first stage, using Delphi technique and questionnaire tools, effective factors and indicators on the development of Tabriz urban tourism were identified. In the second stage, through structural analysis method and Micmac software, effective factors were evaluated and analyzed and finally key factors were identified.
Results and discussion
Based on the Delphi method mentioned, 38 variables in 6 areas have been identified as effective factors on the development of urban tourism in Tabriz metropolis and then, using the interaction analysis method by MICMAC software to extract the main factors affecting the future of Tabriz city; were analyzed. According to the questionnaire, which is completed as a matrix, the software calculates their relationship and finally considers a numerical point for each factor. Then, based on this score, it ranks the factors directly and indirectly based on its impact and effectiveness. In the MICMAC diagram, first, the status of the factors involved in the development of urban tourism in Tabriz metropolis was examined and the system was analyzed in general. According to previous discussions, 38 factors were identified and their effects were weighed. Finally, 10 factors were extracted as key drivers of urban tourism development in Tabriz metropolis, all of which were repeated in both direct and indirect methods.
In this research, using the Delphi method, after surveying the relevant experts in urban tourism, the factors and variables involved in tourism have been extracted, and after weighing according to the experts, in Mic Mac structural software, the driving factors for future development of Tabriz urban tourism has been identified. Therefore, the development of tourism in Tabriz for the current and future situation requires considering these key factors in planning. For the tourism development in Tabriz, all the factors involved, such as a system with elements intertwined, and as a structure, are considered, and the relationships of these factors are measured and the top factors that are more effective are extracted. Thus, culture, urban regeneration, climate, transportation infrastructure, architectural landmarks, mass communication infrastructure (Internet), public education, tourism development plans, regulations and incentive policies, and Tourism advertisements on virtual pages are among the key and important factors for the development of tourism in Tabriz.


  1. ابراهیم‌زاده، عیسی؛ کاظمی‌زاد، شمس الله؛ اسکندری، محمد (۱۳۹۰) برنامه‌ریزی استراتژیک توسعه گردشـگری بـا تأکیـد بـر گردشگری مذهبی مورد شناسی قم، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 43، شماره ۷۶، صص. ۱۱۵-۱۴۱.
  2. اسماعیل‌زاده حسن و اسماعیل‌زاده یعقوب (1396) شناسایی مؤلفه‌های تأثیرگذار و تأثیرپذیر گردشگری پایدار در شهرهای ساحلی (مطالعه موردی: بندر انزلی)، فضای جغرافیایی، دوره 17، شماره 60، صص. 55-77.
  3. اصغری زمانی، اکبر (1379) پژوهشی در روند حاشیه‌نشینی در ایران (نمونه موردی: تبریز)، رساله کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تبریز.
  4. بحرینی، سید حسن و جهانی مقدم، حمیدرضا (۱۳۸۳) استفاده از توان‌های بالقوه مناطق جهت توسعه گردشگری مورد خـاص، پارکـ موزه نفت مسجدسلیمان، مجله محیط‌شناسی، دوره 30، شماره ۳۵، صص. ۳۳-۵۰.
  5. پاپلی یزدی، محمدحسین و سقایی، مهدی (۱۳۸۵) گردشگری (ماهیت و مفاهیم)، چاپ اول، تهران، انتشارات سمت.
  6. تقوایی، مسعود و اکبری، محمود (1388) مقدمه‌ای بـر برنامه‌ریزی و مـدیریت گردشگری شهری، چاپ اول، اصفهان: انتشـارات پیـام علوی.
  7. تیموری، راضیه (1395) الگوسازی ساختار اکولوژیکی توسعه فضای سبز شهری با رویکرد آینده‌پژوهی نمونه موردی: کلان‌شهر تبریز، رساله دکتری رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده جغرافیا و برنامه‌ریزی، دانشگاه تبریز.
  8. حسین­زاده دلیر کریم؛ قربانی گلزاری، سپیده؛ قربانی گلزاری، سحر (۱۳۹۵) بررسی و شناخت قابلیت‌های توسعه پایدار گردشگری شهر تبریز با استفاده از مدلSWOT، فصلنامه جغرافیایی فضای گردشگری،دوره ۵، شماره۱۹، صص.۱۹-40.
  9. حیدری چیانه، رحیم؛ رضا طبع ازگمی، سیده خدیجه؛ سلطانی، ناصر؛ معتمدی مهر، اکبر (۱۳۹۲) تحلیلی بر سیاست‌گذاری گردشگری در ایران، مجله برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، دوره ۲، شماره ۵، صص. 32-11.
  10. ختایی، محمود؛ فرزین، محمدرضا؛ موسوی، علی (۱۳۹۰) اندازه‌گیری کارایی هتل‌های شهر تهران با استفاده از روش تحلیلی پوششی داده‌ها، فصل‌نامه پژوهش‌های اقتصادی، دوره ۸،. شماره ۲، صص. 24-1.
  11. خوب آیند، سعید (1379) روش‌های تأمین مسکن گروه‌های کم‌درآمد در ایران (نمونه موردی: تبریز)، رساله کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تبریز.
  12. راست‌قلم مهدی؛ خلیل مقدم، بیژن؛ حیدری رسول(۱۳۸۹) بررسی مزیت‌ها و محدودیت‌های توسعه گردشگری با استفاده از تحلیل سوات مطالعه موردی: کانون‌های گردشگری شهرستان شهرکرد، مطالعات مدیریت گردشگری، دوره 4، شماره 11-12، صص. 142-123.
  13. رضوانی، علی‌اصغر (1386) جغرافیا و صنعت توریسم، چاپ هفتم، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
  14. زالی، نادر و بهشتی، محمدباقر (۱۳۸۸) شناسایی عوامل کلیدی توسعه منطقه‌ای با رویکرد برنامه‌ریزی بر پایه سناریو (مطالعه موردی استان: آذربایجان شرقی)، نشریه برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دوره ۱۱، شماره ۱، صص. 60-11.
  15. زالی، نادر (۱۳۸۸) آینده‌نگاری توسعه منطقه‌ای با رویکرد برنامه‌ریزی سناریو مبنا (نمونه موردی: استان آذربایجان شرقی) استاد راهنما: محمدرضا پورمحمدی، رساله دکتری رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تبریز.
  16. زرآبادی، زهرا سادات سعیده و عبدالله، بهار (۱۳۹۲) ارزیابی عوامل مؤثر در توسعه صنعت گردشگری منطقه آزاد چابهار با بهره‌گیری از روش فرایند تحلیل شبکه‌ای ANP، نشریه معماری و شهرسازی ایران، دوره 4، شماره ۶، صص. 48-37.
  17. سرایی، محمدحسین؛ نوری، محبوبه؛ آسیابانی، زهرا (1397) راهبرد توسعه گردشگری پایدار در شهر نی‌ریز با استفاده از تحلیل استراتژیک SOAR، کاوش‌های جغرافیایی مناطق بیابانی، دوره 6، شماره 1، صص. 74-51.
  18. شمس، شهاب‌الدین؛ حسینی، ابوالحسن؛ خورشیدان، رادمان (۱۳۹۵) تحلیل و ارزیابی روش تحلیل سلسله مراتبی فازی در اولویت‌بندی سناریوهای توسعه گردشگری روستایی، برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، دوره ۵، شماره ۱۸، صص. 178-158.
  19. عطریان، فروغ؛ عظیمی، نورالدین؛ زالی، نادر (۱۳۹۴) آینده‌نگاری راهبردی و سیاست‌گذاری توسعه گردشگری منطقه‌ای با رویکرد سناریونویسی نمونه موردی: استان همدان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان.
  20. فرج زاده اصل، منوچهر (۱۳۸۴) سیستم مطالعات جغرافیایی و کاربرد آن در برنامه‌ریزی توریسم، چاپ اول، تهران: سمت.
  21. کرمی، محمدرضا (1382) مکان‌یابی هنرستان‌های فنی و حرفه‌ای با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیائی (نمونه موردی تبریز)، رساله کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تبریز.
  22. کلانتری، محسن و ملک، مرضیه (۱۳۹۴) تحلیل فضایی و سطح‌بندی جاذبه‌های گردشگری و زیرساخت ارتباطی و شبکه راه در مناطق کویری ایران (مطالعه موردی: شهرستان خور و بیابانک)، مجله مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، دوره 5، شماره 17، صص. 71-53.
  23. مرکز آمار ایران (1395) نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1395.
  24. ملکی فر، عقیل (1385) الفبای آینده‌پژوهی، چاپ اول، تهران: اندیشکده آصف.
  25. مهندسین مشاور نقش محیط (1397) مطالعات طرح جامع شهر تبریز، اداره کل راه و شهرسازی استان آذربایجان شرقی.
  26. موحد، علی (1386) گردشگری شهری، چاپ اول، اهواز: انتشارات دانشگاه شهید چمران.
  27. هال، مایکل و جان، کالین (۱۳۷۸) سیاست‌گذاری جهانگردی، ترجمه سید محمد اعرابی، چاپ اول، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
  28. عزت پناه، بختیار (1399) تبیین نیروهای پیشران مؤثر بر آینده توسعه صنعت گردشگری در شهرهای مرزی مطالعه موردی: شهر بانه،نشریه گردشگری شهری، دوره 7، شماره 1، صص. 78-69.
  29. حسنی، علی و رحیم‌زاده، معصومه (1398) آینده‌نگاری صنعت گردشگری در شهر تهران،نشریه گردشگری شهری دوره 6، شماره 1، صص. 148-135.
  30. Asghari Zamani, Akbar (2000) Research on the process of marginalization in Iran (Case study: Tabriz), Master Thesis in Geography and Urban Planning, Faculty of Humanities, University of Tabriz. (In Persian).
  31. Atrian, Forough. & Azimi, Noureddine. & Zali, Nader. (2015) Strategic Futurism and Regional Tourism Development Policy with Scenario Writing Approach Case Study: Hamadan Province, Master Thesis, Department of Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, University of Guilan. (In Persian).
  32. Bahraini, Seyed Hassan. & Jahani Moghadam, Hamidreza. (2004) Utilizing the potential of the regions for the development of tourism in particular, Masjed-e-Soleiman Petroleum Museum Park, Journal of Environmental Science, Vol.30, No.35, pp.33-50. (In Persian).
  33. Draper, S. & Goodman, J. & Hardyment. R. & Murray, V. (2009) Tourism 2023 Forum for the Future. edition1, Publisher: Forum for the Future, London.
  34. Esmailzadeh, Hassan. & Esmailzadeh, Yaghoub. (2017) Identifying the effective and influential components of sustainable tourism in coastal cities (Case study: Bandar Anzali), Geographical space, Volume 17, Number 60, pp. 55-77. (In Persian).
  35. Ezzatpanah, Bakhtiar. (2020) Explaining the driving forces affecting the future of tourism industry development in border cities Case study: Baneh, Urban Tourism Magazine, Vol.7, No.1, pp. 78-69. (In Persian).
  36. Fahey, L. & Randall, R.M. (1998) Learning from the Future: Competitive Foresight Scenarios. Edition3, New York: Wiley Publications.
  37. Farajzadeh Asl, Manouchehr. (2005) System of Geographical Studies and its Application in Tourism Planning, First Edition, Tehran: Samat. (In Persian).
  38. Gössling, S. & Scott, D. (2012) Scenario planning for sustainable tourism: an introduction, Journal of Sustainable Tourism, Vol.20, No.6, pp.773-778.
  39. Hall, Michael & John, Colin. (1999) Tourism Policy, translated by Seyed Mohammad Arabi, first edition, Tehran: Cultural Research Office. (In Persian).
  40. Hartman, S.Wielenga, B.Heslinga, J.H. (2020) The future of tourism destination management: building productive coalitions of actor networks for complex destination development, Journal of Tourism Futures, Vol.6, No.3, pp.213-218.
  41. Hassani, Ali. & Varhimzadeh, Masoumeh. (1398) Futurism of tourism industry in Tehran, Journal of Urban Tourism Vol.6, No.1, pp.148-135. (In Persian).
  42. Heidari Chianeh, Rahim. & Taba Azgami, Reza. & Khadijeh, Seyedeh. Soltani, Nasser. & Motamedi Mehr, Akbar. (2013) An Analysis of Tourism Policy in Iran, Journal of Tourism Planning and Development, Vol.2, No.5, pp.32-11. (In Persian).
  43. Hosseinzadeh Dalir, Karim. & Gorbani Golzari, Sepideh. & Ghorbani Golzari, Sahar (2016) Investigating and recognizing the capabilities of sustainable tourism development in Tabriz using the SWOT model, Geographical Quarterly of Tourism Space, Vol.5, No.19, pp.19-40. (In Persian).
  44. Ibrahimzadeh, Isa. & Kazemizad, Shamsullah. & Eskandari, Mohammad. (2011) Strategic planning of tourism development with emphasis on religious tourism in the case of Qom, Quarterly Journal of Human Geography Research, Vol.43, No.76, pp.115-141. (In Persian).
  45. Kalantari, Mohsen. & Malek, Marzieh. (2015) Spatial Analysis and Leveling of Tourist Attractions and Communication Infrastructure and Road Network in Desert Areas of Iran (Case Study: Khor va Biabank), Journal of Geographical Studies of Arid Areas, Vol.5, No.17 pp.55-71. (In Persian).
  46. Karami, Mohammad Reza. (2003) Location of Technical and Vocational Vocational Schools Using Geographic Information System (Case Study of Tabriz), Master Thesis in Geography and Urban Planning, Faculty of Humanities, University of Tabriz. (In Persian).
  47. Khatai, Mahmoud. & Farzin, Mohammad Reza. & Mousavi, Ali. (2011) Measuring the efficiency of hotels in Tehran using data envelopment analysis method, Quarterly Journal of Economic Research, Vol.8, No.2, p.24-1. (In Persian).
  48. Kobaend, Saeed. (2000) Methods of providing housing for low-income groups in Iran (Case study: Tabriz), Master Thesis in Geography and Urban Planning, Faculty of Humanities, University of Tabriz. (In Persian).
  49. Lub, X. D. & Rijnders, R. & Caceres, L. N. & Bosman, J. (2016) The future of hotels: The Lifestyle Hub. A design-thinking approach for developing future hospitality concepts, Journal of Vacation Marketing, Vol.22, No.3, pp 249-264.
  50. Malekifar, Aqeel. (2006) The Alphabet of Future Research, First Edition, Tehran: Asef Thought Center. (In Persian).
  51. Movahed, Ali. (2007) Urban Tourism, First Edition, Ahvaz: Shahid Chamran University Press. (In Persian).
  52. Page, S. J. & Yeoman, I. & Connell, J. & Greenwood, C. (2010) Scenario planning as a tool to understand uncertainty in tourism: the example of transport and tourism in Scotland in ۲۰۲۵, Current Issue in Tourism, Vol.13, No.2, pp 99-137.
  53. Papli Yazdi, Mohammad Hossein. & Saghaei, Mehdi. (2006) Tourism (Nature and Concepts), First Edition, Tehran, Samat Publications. (In Persian).
  54. Rasgalam, Khalil. & Moghadam, Bijan. & Heidari, Rasoul. (2010) Investigating the advantages and limitations of tourism development using SWOT analysis Case study: Tourism centers of Shahrekord city, Tourism management studies, Vol.4, No.11-12, pp. 142-123. (In Persian).
  55. Rezvani, Ali Asghar. (2007) Geography and Tourism Industry, seventh edition, Tehran: Payame Noor University Press. (In Persian).
  56. Role Environmental Consulting Engineers (2018) Studies of the comprehensive plan of Tabriz city, General Department of Roads and Urban Development of East Azerbaijan Province. (In Persian).
  57. Sarai, Mohammad Hussein. & Nouri, Mahboubeh. & Asyabani, Zahra. (2015) Sustainable Tourism Development Strategy in Neyriz Using SOAR Strategic Analysis, Geographical Explorations of Desert Areas, Vol.6, No.1, pp.74-51. (In Persian).
  58. Shams, Shahabuddin. & Hosseini, Abolhassan. & Khorshidan, Radman. (2016) Analysis and evaluation of fuzzy hierarchical analysis method in prioritizing rural tourism development scenarios, tourism planning and development, Vol.5, No.18, pp.178-158. (In Persian).
  59. Statistics Center of Iran (2016) Results of the General Census of Population and Housing in 2016. (In Persian).
  60. Taghvaei, Massoud. & Akbari, Mahmoud. (2009) Introduction to Urban Tourism Planning and Management, First Edition, Isfahan: Payam Alavi Publications. (In Persian).
  61. Takano, S-ei. (2009) Application of Combined SWOT and Analytic Hierarchy Process (AHP) for Tourism Revival Strategic Marketing Planning، A Case of Sri Lanka Tourism, Journal of the Eastern Asia Society for Transportation Studies, Vol.8, No.1, pp.954-969.
  62. Teymouri, Razieh. (2016) Modeling the Ecological Structure of Urban Green Space Development with a Future-Research Approach Case Study: Tabriz Metropolis, PhD Thesis in Geography and Urban Planning, Faculty of Geography and Planning, University of Tabriz. (In Persian).
  63. Thabet, A. (2007) An approach to a strategy for improving Libya’s tourism industry, International Biennia Tourism, 26, No.1, pp 22-34.
  64. Yeoman, I.S. & Beeton, S. (2014) The State of Tourism Futures Research: An Asian Pacific Ontological Perspective, Journal of Travel Research, Vol.53, No.6, pp.675-679.
  65. Zali, Nader. & Beheshti, Mohammad Baqer. (2009) Identifying the key factors of regional development with a scenario-based planning approach (Case study of the province: East Azerbaijan), Journal of Spatial Planning and Planning, Vol.11, No.1, pp.60-11. (In Persian).
  66. Zali, Nader. (2009) Regional Development Foresight with Scenario-Based Planning Approach (Case Study: East Azerbaijan Province) Supervisor: Mohammad Reza Pourmohammadi, PhD Thesis in Geography and Urban Planning, University of Tabriz. (In Persian).
  67. Zarabadi, Zahra Sadat Saeedeh. & Abdullah, Bahar. (2013) Evaluation of effective factors in the development of tourism industry in Chabahar Free Zone using ANP network analysis process method, Iranian Journal of Architecture and Urban Planning, Vol.4, No.6, pp 37-48. (In Persian).