تحلیل پژوهش‌های تاب‌آوری گردشگری و تغییرات اقلیمی با استفاده از روش علم‌سنجی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 گروه مدیریت جهانگردی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

2 گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

3 گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

10.22059/jut.2025.383485.1235

چکیده

صنعت گردشگری بزرگ‌ترین و تأثیرگذارترین بخش اقتصادی جهان است که به ایجاد درآمد و اشتغال‌زایی در جوامع میزبان کمک می‌کند. در دهه‌های اخیر متغیرهای زیادی بر این صنعت به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم تأثیر گذاشته‌اند. ازجمله این متغیرها، انتخاب مقصد به‌صورت مستقیم و تغییر اقلیم به‌صورت غیرمستقیم بوده است. تأثیر تغییرات اقلیمی بر گردشگری در بسیاری از پژوهش‌های علمی موردتوجه قرارگرفته است و برای کاهش آسیب‌پذیری راه‌حل‌هایی مانند تاب‌آوری و سازگار کردن گردشگری با این تغییرات ارائه‌شده است.هدف این پژوهش توصیف و ترسیم نقشه‌ای از مقاله‌های منتشرشده در حوزه گردشگری، تاب‌آوری و تغییرات اقلیمی با روش علم‌سنجی است که به ترسیم نقشه دانشی و خوشه‌بندی موضوعی این حوزه پرداخته است. در چارچوب این روش با توجه به کلیدواژه‌های گردشگری، تغییرات اقلیمی و تاب‌آوری، مقالات نمایه شده در بازه زمانی سال‌های 2007 تا 2023 با نرم‌افزارهای “VOSviewer” و”Gephi” موردبررسی قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که کشورهای آمریکا، انگلیس، کانادا و استرالیا بیشترین مطالعات پژوهشی را با در جه مرکزیت بالای نویسندگان به خود اختصاص داده‌اند. مفاهیم و کلیدواژه‌های تغییرات اقلیمی، گردشگری، تاب‌آوری، سازگاری، آسیب‌پذیری، پایداری، مدیریت ریسک و اثرات اقلیم به‌تنهایی یا دوبه‌دو بیشترین کاربرد را داشته‌اند. در این مطالعه، متأسفانه کشور ایران در مقایسه با سایر کشورها نقش قابل اتکایی در تولید علم این حیطه ایفا نکرده است و شبکه همکاری محدودی با سایر کشورهای دنیا داشته است.

کلیدواژه‌ها

مراجع

  1. افتخاری  رکن‌الدین، عبدالرضا و صادقلو ، طاهره. (1398). تاب‌آوری اجتماعات محلی در برابر مخاطرات طبیعی. چاپ دوم ، تهران: انتشارات دانشگاه تربیت مدرس.
  2. بیرجندی، وحید؛  قربانی، سید علیرضا و کاوسی، ابراهیم. (1394). بررسی تغییرات اقلیمی و عوامل مؤثر بر آن. کنفرانس بین‌المللی پژوهش در علوم و تکنولوژی.
  3. سرین دیزج، محمدمهدی و احدنژاد روشتی، محسن. (1400). تحلیل تاب‌آوری فیزیکی-کالبدی نواحی شهری در برابر زلزله با ارائه سناریو (موردمطالعه : شهر زنجان). نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 21(60)،85-  65. http://dx.doi.org/10.52547/jgs.21.60.65  doi:
  4. شایان مجد، مجید. (1392). مطالعه روند پژوهش در حوزه علم‌سنجی در ایران و بررسی الگوی رفتار علمی پژوهشگران در این حوزه. شمسه: نشریه الکترونیکی سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، 5 (21)، 1-15.
  5. ضیایی ، محمود. (1399). مصورسازی شبکه همکاری‌های علمی در پژوهش‌های ژئوتوریسم. نشریه برنامه‌ریزی و توسعه  گردشگری، 9 (33)، 46-27.
  6. محمدی، سحر سادات؛ عباسی، عباس؛ رعنایی کردشولی، حبیب الله و عسکری فر، کاظم. (1401). ترسیم نقشۀ دانش گردشگری پایدار ـ مسئولانه: تحلیل شبکۀ همکاری و هم تألیفی با رویکرد علم‏‌سنجی. گردشگری و توسعه، 11 (1)، 176-159.
  7. محمدیان، سجاد و نگهبان، محمدباقر (1393). دانشنامه آزاد علم اطلاعات و دانش شناسی. برگرفته‌شده از:
  8.  http://www.infit.ir/index.php/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%B3%D9%86%D8%AC%DB%8C
  9. نوازی ، آزاده. (1394). بررسی  اثرات تغییر اقلیم بر محیط‌زیست شهر تهران. تهران: انتشارات دانش شهر.
  10. Birjandi, V., Ghorbani, S. A., & Kavsi, E. (2015). Investigating climate change and its influencing factors. International Conference on Research in Science and Technology. [In Persian]
  11. Cheer, J. M., & Lew, A. A. (2017). Sustainable tourism development: Towards resilience in tourism. Interaction, 45(1), 10-15. https://doi.org/10.5281/zenodo.11154800
  12. Chihwai, P., & Dube, K. (2023). Bibliometric Analysis of Climate Change, Tourism, and Destination Marketing. doi: 10.1007/s11356-023-26071-9
  13. Bertsimas, D., Brynjolfsson, E., Reichman, Sh., & Silberholz, J. (2015). "OR Forum—Tenure Analytics: Models for Predicting Research Impact". Operations Research. Institute for Operations Research and the Management Sciences (INFORMS), 63 (6), 1246–1261 https://doi.org/10.1287/opre.2015.1447
  14. Çengel, O., & Koc, A. (2022). Bibliometric review of studies on sustainable tourism and climate change in 2019. Turismo y Sociedad, 31, 161-176 https://doi.org/10.18601/01207555.n31.09
  15. de Kyoto, P. (1997). "Protocolo de Kyoto." Convención Marco de Las Naciones Unidas Sobre El Cambio Climático (CMNUCC).
  16. Dube, K. (2024). Evolving Narratives in Tourism and Climate Change Research: Trends, Gaps, and Future Directions. Atmosphere, 15(4), 455. http://dx.doi.org/10.3390/atmos15040455
  17. Eftekhari, Rokn al-Din, A., & Sadeghloo, T. (2019). Resilience of local communities against natural hazards. second edition, Tehran: Tarbiat Modares University Press. [In Persian]
  18. Eghbali, M., Motavali, S., Janbaz Ghobadi, G., & Gholami, S. (2021). Investigating the impact of social dimensions of urban resilience on sustainable tourism development, case study: Mahmoudabad city. Journal of Urban Tourism, 8(3), 1-16. doi: 10.22059/jut.2021.325464.913 [In Persian].
  19. Ehsan, S., & Wieprecht, S. (2013). Estimation of possible flooding risks for enhancement in flood resilience in river valleys. Planning, 6(10), 12.
  20. Faulkner, W. (2000). Dualisms, hierarchies and gender in engineering." Social studies of science, 30(5), 759-792. https://doi.org/10.1177/030631200030005005
  21. Folke, C., (2010). Resilience thinking: integrating resilience, adaptability and transformability. Ecology and society, 15(4) https://doi.org/10.5751/es-03610-150420
  22. Füssel, H.M. & Hildén, M. (2014). How Is Uncertainty Addressed In The Knowledge Base For National Adaptation Planning?. Adapting To An Uncertain Climate, 41–66 http://dx.doi.org/10.1007/978-3-319-04876-5_3
  23. Hoegh-Guldberg, O., Mumby, P. J., Hooten, A. J., Steneck, R. S., Greenfield, P., Gomez, E., ... & Hatziolos, M. (2007). Coral reefs under rapid climate change and ocean acidification. science, 318(5857), 1737-1742. https://doi.org/10.1126/science.1152509
  24. Jabbari, G., Imani Khoshkho, M. H., Basoli, M., & Asadi, M. M.. (2025). Resilience model of tourism industry stakeholders based on social and cultural capacities of selected tourism provinces of Iran. Journal of Urban Tourism, 12(1), 39-60. doi: 10.22059/jut.2024.367897.1167 [In Persian]
  25. Janssen, M. A. & Ostrom, E. (2006). "Empirically based, agent-based models. Ecology and society, 11(2) http://dx.doi.org/10.5751/ES-01861-110237
  26. Klein, R. J., Nicholls, R. J., & Thomalla, F. (2003). Resilience to natural hazards: How useful is this concept?. Global environmental change part B: environmental hazards, 5(1), 35-45. https://doi.org/10.1016/j.hazards.2004.02.001
  27. Koseoglu, M. A., Rahimi, R., Okumus, F., & Liu, J. (2016). Bibliometric studies in tourism. Annals of tourism research, 61, 180-198. https://doi.org/10.1016/j.annals.2016.10.006
  28. Laban, R. (2022). "Perceptions around climate change impacts on natural resources and tourism sustainability in protected areas: A case study of Maasai Mara national reserve, Kenya." Zbornik radova Departmana za geografiju, turizam i hotelijerstvo 51(1), 11-24. http://dx.doi.org/10.5937/ZbDght2201011R
  29. Lee, H., Calvin, K., Dasgupta, D., Krinner, G., Mukherji, A., Thorne, P., ... & Park, Y. (2023). IPCC, 2023: Climate Change 2023: Synthesis Report, Summary for Policymakers. Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Core Writing Team, H. Lee and J. Romero (eds.)]. IPCC, Geneva, Switzerland.
  30. Legg, S. (2021). IPCC, 2021: Climate change 2021-the physical science basis. Interaction, 49(4), 44-45.
  31. Lennon, J. J. (2017). "Conclusion: Dark tourism in a digital post-truth society." Worldwide Hospitality and Tourism Themes, 9(2), 240-244.
  32. Lubis, M. R. (2023). Scopus.
  33. Mohammadi, S. Sadat, Abbasi, A., Raanaei Kordsholi, H., & Askarifar, K. (2014). Mapping the knowledge of sustainable-responsible tourism: Analysis of the network of collaboration and co-authorship with a scientometric approach. Tourism and Development, 11(1), 159-176. doi: 10.22034/jtd.2021.263140.2216 [In Persian]
  34. Mohammadian, S., & Negahban, M. B. (2014). Free Encyclopedia of Information Science and Epistemology. Retrieved from: http://www.infit.ir/index.php/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%B3%D9%86%D8%AC%DB%8C [In Persian]
  35. Nawazi, A. (2015). Investigating the effects of climate change on the environment of Tehran. Tehran: Danesh Shahr Publications. [In Persian]
  36. Parmesan, C., & Yohe, G. (2003). A globally coherent fingerprint of climate change impacts across natural systems. nature, 421(6918), 37-42. http://dx.doi.org/10.1038/nature01286
  37. Qiu, X., Kong, H., Wang, K., Zhang, N., Park, S., & Bu, T. (2023). Past, present, and future of tourism and climate change research: bibliometric analysis based on VOSviewer and SciMAT. Asia Pacific Journal of Tourism Research, 28, 36-55. https://doi.org/10.1080/10941665.2023.2187702
  38. Riedy, C. (2016). Interior transformation on the pathway to a viable future. Journal of Futures Studies. http://dx.doi.org/10.6531/JFS.2016.20(3).A35
  39. Ruhanen, L., Cooper, C., & Fayos-Solá, E. (2008). Volunteering tourism knowledge: A case from the United Nations world tourism organization. Journeys of discovery in volunteer tourism, 25-35. https://doi.org/10.1079/9781845933807.0025
  40. Scopus. (2023). Document search results for Resilience tourism and climate change research in Iran. Retrieved from https://www.scopus.com.
  41. Scott, D., Hall, C. M., Rushton, B., & Gössling, S. (2024). A review of the IPCC Sixth Assessment and implications for tourism development and sectoral climate action. Journal of Sustainable Tourism, 32(9), 1725-1742. https://doi.org/10.1080/09669582.2023.2195597
  42. Scott, D., Gössling, S., & Hall, C. M. (2012). Tourism and water: Interactions, impacts and challenges.
  43. Scott, Daniel, C. Michael Hall, and Gossling Stefan. Tourism and climate change: Impacts, adaptation and mitigation. Routledge, 2012.
  44. Serin Dizaj, M. M., & Ahadnejad Roushati, M. (2021). Analysis of physical-physical resilience of urban areas against earthquakes by presenting scenarios (case study: Zanjan city). Journal of Applied Research in Geographical Sciences, 21(60), 85- 65. http://dx.doi.org/10.52547/jgs.21.60.65 [In Persian]
  45. Shayan Majd, M. (2013). Studying the research trend in the field of scientometrics in Iran and examining the scientific behavior pattern of researchers in this field. Shamseh: Electronic publication of the Organization of Libraries.Museums and Documentation Center of Astan Quds Razavi, 5(21), 1-15. [In Persian]
  46. Stallard, E. (25 October 2022). "COP27: What is the Egypt climate conference and why is it important?". BBC News. Retrieved 27 October 2022.
  47. Steiner, A. A. & Cleary, J. (2014). What are the features of resilient businesses? Exploring the perception of rural entrepreneurs. Journal of Rural and Community Development, 9(3).
  48. Truex, D. (2009). Assessing scholarly influence: Using the Hirsch indices to reframe the discourse. Journal of the Association for Information Systems, 10(7), http://dx.doi.org/10.17705/1jais.00203
  49. United nations frame work convention on climate change.2016. Available at:http://unfccc.int/ documentation/documents/advanced_search/items/6911.php?priref=600008874#beg. accessed on 2 February 2016
  50. Vošner, H. B., Kokol, P., Bobek, S., Železnik, D., & Završnik, J. (2016). A Bibliometric Retrospective of the Journal Computers in Human Behavior(1991–2015). Computers in Human Behavior, 65(1), 46-58. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.08.026
  51. World Health Organization. (2018). WHO report on surveillance of antibiotic consumption: 2016-2018 early implementation.
  52. Ziaei, M. (2019). Visualizing the Network of Scientific Collaborations in Geotourism Research, Journal of Tourism Planning and Development, 9(33), 27-46. https://doi.org/10.22080/jtpd.2020.18256.3234 [In Persian]
نشریه گردشگری شهری
دوره 12، شماره 4
دی 1404
صفحه 81-100

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار