نقش نوآوری و خلاقیت در افزایش رقابت‌پذیری گردشگری شهری مطالعه موردی: شهر چابهار

نوع مقاله : علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان

گروه مدیریت، دانشکده علوم اداری، دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)، خراسان رضوی، مشهد، ایران

چکیده

تشدید رقابت میان مقاصد گردشگری شهری و تغییر الگوهای تقاضا، ضرورت توجه به عوامل نوین ارتقای رقابت‌پذیری را برجسته کرده است. در این راستا، نوآوری و خلاقیت در تعامل با مؤلفه‌های زیرساختی و محیطی می‌توانند نقش مهمی در تقویت جایگاه رقابتی مقاصد شهری ایفا کنند. هدف این پژوهش، بررسی تأثیر نوآوری و خلاقیت بر رقابت‌پذیری گردشگری شهری با تأکید بر زیرساخت‌های گردشگری، منابع طبیعی و فرهنگی، بستر حمایتی و چارچوب اجرایی است. پژوهش حاضر از نوع هدف کاربردی بوده و با رویکرد توصیفی–پیمایشی انجام‌شده است. جامعه آماری شامل متخصصان و فعالان گردشگری شهری در منطقه آزاد چابهار بود که با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند، ۲۲۳ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. داده‌ها از طریق پرسش‌نامه ساختاریافته گردآوری و با بهره‌گیری از مدل‌سازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی در نرم‌افزار SmartPLS 4 تحلیل شدند. نتایج نشان داد زیرساخت‌های گردشگری (229/0=β) بیشترین تأثیر مستقیم را بر رقابت‌پذیری دارند و پس‌ازآن بستر حمایتی (212/0=β) و نوآوری و خلاقیت (201/0=β) قرار می‌گیرند. مدل پژوهش توانست حدود 68 درصد از واریانس رقابت‌پذیری را تبیین کند. یافته‌ها نشان می‌دهد نوآوری و خلاقیت علاوه بر اثر مستقیم، به عنوان سازوکاری میانجی، نقش مهمی در تبدیل ظرفیت‌های منابع و زیرساخت‌ها به مزیت رقابتی پویا ایفا می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

مراجع

  1. اربابی سبزواری، آزاده. (1401). تحلیل و تدوین شرایط اقلیمی در جهت توسعه پایدار گردشگری شهری (مطالعه موردی: شهر بندر چابهار، ایران). مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 17 (1)، 235-248.
  2. امیری فهلیانی، محمدرضا و ملکی، سعید. (1398). رابطه متقابل مدیریت استراتژیک با گردشگری در عصر جهانی‌شدن. سیاست‌های راهبردی و کلان، 7(28)، 670–697. https://doi.org/10.32598/JMSP.7.4.8
  3. پیری، رحیم. (1399). تبیین و ارزیابی موقعیت راهبردی مناطق مرزی جمهوری اسلامی ایران و عراق (مطالعه موردی: شهرستان‌های مرزی استان ایلام). مطالعات راهبردی بسیج، 23 (88)، 124-158.
  4. حیدری چیانه، رحیم؛ حاتمی، داود؛ پویش، زبیده؛ حاتمی، حمیده و حاتمی، رضا. (1401). تحلیلی بر آگاهی گردشگران از مقاصد گردشگری با تأکید بر استراتژی دهان به دهان (مطالعه موردی: شهر چابهار). فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه‌ای، 3(2)، 41-53.
  5. سجادی، اشرف و افراخته، حسن. (1404). مدل پارادایمیک توسعه گردشگری با رویکرد آمایش سرزمین (مطالعه موردی: شهرستان چابهار). مطالعات مدیریت گردشگری عصر هوشمند، 2(1)، 88-102. https://doi.org/10.22072/tmsse.2025.2046673.1019
  6. فرهادی‌خواه، حسین؛ زیاری، کرامت‌الله؛ زنگنه شهرکی، سعید و رضایی، ناصر. (1403). شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر رقابت‌پذیری گردشگری شهر تهران. مطالعات اجتماعی گردشگری، 12(26)، 74-49. https://doi.org/10.61186/journalitor.41170.12.26.49
  7. میری، غلامرضا و حسین زهی، اسماعیل. (1401). بررسی وضعیت مؤلفه‌های گردشگری خلاق در شهر چابهار و نقش آن در توسعه پایدار. فصلنامه جغرافیا و روابط انسانی، 4(4)، 46-30.
  8. Aguirre-Urreta, M. I., & Hu, J. (2019). Detecting common method bias: Performance of Harman's single-factor test. ACM SIGMIS Database: The DATABASE for Advances in Information Systems, 50(2), 45-70. https://doi.org/10.1145/3330472.3330477
  9. Ahmed, U., Fida, B. A., Al Burtamani, R. H., & Al Rubaiai, F. S. (2025). Evaluating tourism trends: Economic impacts and sustainability implications. In AI and IoT: Driving business success and sustainability in the digital age (Vol. 2, pp. 511-519). Springer Nature Switzerland. https://doi.org/10.1007/978-3-031-88874-8
  10. Amiri Fahliani, M., & Maleki, S. (2019). The mutual relationship between strategic management and tourism in the era of globalization. Strategic and Macro Policies, 7(28), 670-697. https://doi.org/10.32598/JMSP.7.4.8 [In Persian]
  11. Arbabi Sabzevari, A. (2022). Analysis of climatic conditions toward sustainable urban tourism development: A case study of Chabahar City, Iran. Human Settlements Planning Studies, 17(1), 235-248. [In Persian]
  12. Azmi, E., Che Rose, R. A., Awang, A., & Abas, A. (2023). Innovative and competitive: A systematic literature review on new tourism destinations and products for tourism supply. Sustainability, 15(2), 1187. https://doi.org/10.3390/su15021187
  13. Bakker, M. (2019). A conceptual framework for identifying the binding constraints to tourism-driven inclusive growth. Tourism Planning & Development, 16(5), 575-590. https://doi.org/10.1080/21568316.2019.1606321
  14. Chiengkul, W., & Kumjorn, P. (2024). Delving into cultural immersion: Enhancing empathy and attachment in creative cultural tourism in Thailand. Journal of Quality Assurance in Hospitality & Tourism, 1-27. https://doi.org/10.1080/1528008X.2024.2301234
  15. Daldanise, G. (2020). From place-branding to community-branding: A collaborative decision-making process for cultural heritage enhancement. Sustainability, 12(24), 10399. https://doi.org/10.3390/su122410399
  16. Della Corte, V., D'Andrea, C., Savastano, I., & Zamparelli, P. (2017). Smart cities and destination management: Impacts and opportunities for tourism competitiveness. European Journal of Tourism Research, 17, 7-27. https://doi.org/10.54055/ejtr.v17i.295
  17. Do Valle, P. O., & Assaker, G. (2016). Using partial least squares structural equation modeling in tourism research: A review of past research and recommendations for future applications. Journal of Travel Research, 55(6), 695-708. https://doi.org/10.1177/0047287515619777
  18. Farhadikhah, H., Ziari, K., Zanganeh Shahreki, S., & Rezaei, N. (2024). Identification and prioritization of factors affecting tourism competitiveness in Tehran. Tourism Social Studies, 12(26), 49-74. https://doi.org/10.61186/journalitor.41170.12.26.49 [In Persian]
  19. Foster, G. (2020). Circular economy strategies for adaptive reuse of cultural heritage buildings to reduce environmental impacts. Resources, Conservation and Recycling, 152, 104507. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2019.104507
  20. Gato, M. A., Costa, P., Cruz, A. R., & Perestrelo, M. (2022). Creative tourism as a boosting tool for placemaking strategies in peripheral areas: Insights from Portugal. Journal of Hospitality & Tourism Research, 46(8), 1500-1518. https://doi.org/10.1177/10963480211019143
  21. González-Rodríguez, M. R., Díaz-Fernández, M. C., & Pulido-Pavón, N. (2023). Tourist destination competitiveness: An international approach through the Travel and Tourism Competitiveness Index. Tourism Management Perspectives, 47, 101127. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2023.101127
  22. Hair, J. F., Risher, J. J., Sarstedt, M., & Ringle, C. M. (2019). When to use and how to report the results of PLS-SEM. European Business Review, 31(1), 2-24. https://doi.org/10.1108/EBR-11-2018-0203
  23. Henseler, J., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2015). A new criterion for assessing discriminant validity in variance-based structural equation modeling. Journal of the Academy of Marketing Science, 43(1), 115-135. https://doi.org/10.1007/s11747-014-0403-8
  24. Heydari Chiane, R., Hatami, D., Pouyesh, Z., Hatami, H., & Hatami, R. (2022). An analysis of tourists' awareness of tourism destinations with emphasis on word-of-mouth strategy: A case study of Chabahar City. Quarterly Journal of Sustainable Urban and Regional Development Studies, 3(2), 41-53. [In Persian]
  25. Kock, N., Santinha, G., & Tomaselli, A. (2021). The role of endogeneity in PLS-SEM: Applications in tourism and hospitality research. Journal of Hospitality and Tourism Technology, 12(3), 437-455. https://doi.org/10.1108/JHTT-02-2020-0034
  26. Ku, E. C., & Chen, C. D. (2024). Artificial intelligence innovation of tourism businesses: From satisfied tourists to continued service usage intention. International Journal of Information Management, 76, 102757. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2024.102757
  27. Luongo, S., Sepe, F., & Del Gaudio, G. (2023). Regional innovation systems in tourism: The role of collaboration and competition. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 9(4), 100148. https://doi.org/10.3390/joitmc9040148
  28. Madanaguli, A., Kaur, P., Mazzoleni, A., & Dhir, A. (2022). The innovation ecosystem in rural tourism and hospitality: A systematic review of innovation in rural tourism. Journal of Knowledge Management, 26(7), 1732-1762. https://doi.org/10.1108/JKM-01-2021-0050
  29. Maziliauske, E. (2024). Innovation for sustainability through co-creation by small and medium-sized tourism enterprises (SMEs): Socio-cultural sustainability benefits to rural destinations. Tourism Management Perspectives, 50, 101201. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2024.101201
  30. Miri, G., & Hosseinzahi, E. (2022). Investigating the status of creative tourism components in Chabahar and its role in sustainable development. Geography and Human Relations Quarterly, 4(4). [In Persian]
  31. Piri. (2020). Explaining and evaluating the strategic position of border regions of the Islamic Republic of Iran and Iraq: A case study of border counties of Ilam Province. Basij Strategic Studies, 23(88), 124-158. [In Persian]
  32. Sajjadi, A., & Afrakhteh, H. (2025). A paradigmatic model of tourism development with a land-use planning approach: A case study of Chabahar County. Smart Era Tourism Management Studies, 2(1), 88-102. https://doi.org/10.22072/tmsse.2025.2046673.1019 [In Persian]
  33. Salvado, J., Ferreira, A., Serra, J., & Marujo, N. (2020). The creative and cultural tourism ecosystem: A conceptual model. https://doi.org/10.5281/zenodo.3929233
  34. Streimikiene, D., Svagzdiene, B., Jasinskas, E., & Simanavicius, A. (2021). Sustainable tourism development and competitiveness: The systematic literature review. Sustainable Development, 29(1), 259-271. https://doi.org/10.1002/sd.2133
  35. Sutarman, A., Rahardja, U., Oganda, F. P., Millah, S., & Azizah, N. N. (2023). The role of information technology in empowering the creative economy for sustainable tourism. Aptisi Transactions on Technopreneurship, 5(2sp), 175-185. https://doi.org/10.34306/att.v5i2sp.299
  36. Waligo, V. M., Clarke, J., & Hawkins, R. A. (2013). Implementing sustainable tourism: A multi-stakeholder involvement management framework. Tourism Management, 36, 342-353. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2012.10.008
  37. Wasela, K. (2023). The role of intangible cultural heritage in the development of cultural tourism. International Journal of Eco-Cultural Tourism, Hospitality Planning and Development, 6(2), 15-28. https://doi.org/10.4018/ijecthpd.2023040102
  38. Wei, M., Liu, M., Peng, Y., Zhou, X., & Li, S. (2023). Effects of creative atmosphere on tourists' post-experience behaviors in creative tourism: The mediation roles of tourist inspiration and place attachment. International Journal of Tourism Research, 25(1), 79-96. https://doi.org/10.1002/jtr.2547
نشریه گردشگری شهری
دوره 13، شماره 2
مرداد 1405
صفحه 17-31

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار