ترسیم نقشه دانش گردشگری هوشمند 2015-2024: تحلیل روندها، شبکه‌های همکاری و ساختار مفهومی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 گروه جغرافیا انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.22059/jut.2026.395779.1297

چکیده

فراگیری فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی در عرصه جهانی، به ویژه در صنعت گردشگری، موجب ظهور پارادایم گردشگری هوشمند شده که اکنون به موضوعی محوری در پژوهش‌های علمی تبدیل گشته است. این مقاله با بهره‌گیری از روش کتاب سنجی، تصویری جامع از ساختار دانش و روندهای تکاملی این حوزه ارائه می‌کند. تحلیل 487 مقاله از پایگاه و Scopus  طی دوره زمانی 2013-2024، الگوهای پژوهشی را از سه منظر نویسندگان کلیدی، توزیع جغرافیایی و خوشه‌های مفهومی آشکار می‌سازد. یافته‌ها نشان می‌دهد نقطه عطف رشد پژوهش‌های گردشگری هوشمند سال 2015 بوده، هنگامی‌که چارچوب‌های نظری بنیادین توسط پژوهشگران پیشگامی همچون کو، گرتزل، بوهالیس و ژیانگ تدوین گردید. تحلیل شبکه همکاری علمی بیانگر توزیع نامتوازن جغرافیایی پژوهش‌هاست، به طوری که کشورهای ایالات‌متحده، کره جنوبی، چین، انگلستان و اسپانیا بیشترین سهم را در تولید دانش داشته‌اند. ترسیم نقشه هم‌رخدادی واژگان، پنج خوشه مفهومی اصلی را آشکار ساخت: فناوری‌های هوشمند، مدیریت مقصد و توسعه، تجربه گردشگر، رقابت‌پذیری و میراث فرهنگی، و فناوری اطلاعات و ارتباطات در میهمان‌نوازی. تحلیل‌ها همچنین نشان‌دهنده گذار تدریجی از تمرکز صرف بر زیرساخت‌های فناورانه به سمت رویکردهای جامع‌تر با توجه به ابعاد انسانی، اجتماعی و زیست‌محیطی است. شکاف‌های پژوهشی شناسایی‌شده شامل کمبود مطالعات در مناطق روستایی و کشورهای درحال‌توسعه، محدودیت پژوهش‌های کیفی عمیق، و توجه ناکافی به ابعاد اخلاقی، امنیتی و حفظ اصالت فرهنگی است. این پژوهش چشم‌اندازی برای جهت‌گیری تحقیقات آتی ترسیم می‌کند و پیامدهای عملی برای سیاست‌گذاران، مدیران مقاصد و فعالان صنعت گردشگری ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

مراجع

  1. Ahire, M., Fernandes, P. O., & Teixeira, J. P. (2020). Forecasting and estimation of medical tourism demand in India. In A. Rocha, A. Abreu, J. V. de Carvalho, D. Liberato, P. Liberato, & E. A. González (Eds.), Smart innovation, systems and technologies (Vol. 171, pp. 211-222). Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-15-2024-2_19
  2. Alsahafi, R., Alzahrani, A., & Mehmood, R. (2023). Smarter sustainable tourism: Data-driven multi-perspective parameter discovery for autonomous design and operations. Sustainability, 15(5). https://doi.org/10.3390/su15054166
  3. Baggio, R., Micera, R., & Del Chiappa, G. (2020). Smart tourism destinations: A critical reflection. Journal of Hospitality and Tourism Technology, 11(3), 407-423.
  4. Balakrishnan, J., Dwivedi, Y. K., Malik, F. T., & Baabdullah, A. M. (2023). Role of smart tourism technology in heritage tourism development. Journal of Sustainable Tourism, 31(11), 2506-2525.
  5. Bhandari, A. (2024). Capabilities to develop a sustainable entrepreneurial strategy. In Strategies and frameworks for relearning in organizations (p. 309).
  6. Boes, K., Buhalis, D., & Inversini, A. (2016). Smart tourism destinations: Ecosystems for tourism destination competitiveness. International Journal of Tourism Cities, 2(2), 108-124.
  7. Botezat, E.-A., Ban, O.-I., Popa, A. L., Coita, D.-C., & Tarcza, T. M. (2024). Optimized decisions for smart tourism destinations: A cross-generational perspective using an improved importance-performance analysis. Systems, 12(8). https://doi.org/10.3390/systems12080297
  8. Brandt, T., Bendler, J., & Neumann, D. (2017). Social media analytics and value creation in urban smart tourism ecosystems. Information & Management, 54(6), 703-713. https://doi.org/10.1016/j.im.2017.01.004
  9. Buhalis, D. (2020). Technology in tourism - from information communication technologies to eTourism and smart tourism towards ambient intelligence tourism: A perspective article. Tourism Review, 75(1), 267-272.
  10. Buhalis, D., & Amaranggana, A. (2015). Smart tourism destinations enhancing tourism experience through personalisation of services. In Information and communication technologies in tourism (pp. 377-389). Springer.
  11. Buhalis, D., & Leung, R. (2018). Smart hospitality—Interconnectivity and interoperability towards an ecosystem. International Journal of Hospitality Management, 71, 41-50.
  12. Bulchand-Gidumal, J. (2022). Post-COVID-19 recovery of island tourism using a smart tourism destination framework. Journal of Destination Marketing & Management, 23, 100689.
  13. Cimbaljević, M., Demirović Bajrami, D., Kovačić, S., Pavluković, V., Stankov, U., & Vujičić, M. (2024). Employees' technology adoption in the context of smart tourism development: The role of technological acceptance and technological readiness. European Journal of Innovation Management, 27(8), 2457-2482.
  14. El Archi, Y., Benbba, B., Nizamatdinova, Z., Issakov, Y., Vargáné, G. I., & Dávid, L. D. (2023). Systematic literature review analysing smart tourism destinations in context of sustainable development: Current applications and future directions. Sustainability, 15(6), 5086.
  15. Femenia-Serra, F., & Ivars-Baidal, J. A. (2021). Do smart tourism destinations really work? The case of Benidorm. Asia Pacific Journal of Tourism Research, 26(4), 365-384.
  16. Gonçalves, A. R., Dorsch, L. L. P., & Figueiredo, M. (2022). Digital tourism: An alternative view on cultural intangible heritage and sustainability in Tavira, Portugal. Sustainability, 14(5), 2912.
  17. Gretzel, U., Sigala, M., Xiang, Z., & Koo, C. (2015). Smart tourism: Foundations and developments. Electronic Markets, 25, 179-188.
  18. Hall, C. M., Scott, D., & Gössling, S. (2021). Pandemics, transformations and tourism: Be careful what you wish for. In Global tourism and COVID-19 (pp. 123-144). Routledge.
  19. Li, Y., Hu, C., Huang, C., & Duan, L. (2017). The concept of smart tourism in the context of tourism information services. Tourism Management, 58, 293-300. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2016.03.014
  20. Mehraliyev, F., Chan, I. C. C., Choi, Y., Koseoglu, M. A., & Law, R. (2020). A state-of-the-art review of smart tourism research. Journal of Travel & Tourism Marketing, 37(1), 78-91.
  21. Neuhofer, B., Buhalis, D., & Ladkin, A. (2015). Smart technologies for personalized experiences: A case study in the hospitality domain. Electronic Markets, 25, 243-254.
  22. Perles-Ribes, J. F., Ramón-Rodríguez, A., Vera-Rebollo, J. F., & Ivars-Baidal, J. (2018). The end of growth in residential tourism destinations: Steady state or sustainable development? The case of Calpe. Current Issues in Tourism, 21(12), 1355-1385.
  23. Sigala, M. (2020). Tourism and COVID-19: Impacts and implications for advancing and resetting industry and research. Journal of Business Research, 117, 312-321.
  24. Torabi, Z.-A., Pourtaheri, M., Hall, C. M., Sharifi, A., & Javidi, F. (2023). Smart tourism technologies, revisit intention, and word-of-mouth in emerging and smart rural destinations. Sustainability, 15(14). https://doi.org/10.3390/su151410911
  25. Torabi, Z.-A., Shalbafian, A. A., Allam, Z., Ghaderi, Z., Murgante, B., & Khavarian-Garmsir, A. R. (2022). Enhancing memorable experiences, tourist satisfaction, and revisit intention through smart tourism technologies. Sustainability, 14(5). https://doi.org/10.3390/su14052721
  26. Vecchio, P. D., Mele, G., Ndou, V., & Secundo, G. (2018). Creating value from social big data: Implications for smart tourism destinations. Information Processing & Management, 54(5), 847-860. https://doi.org/10.1016/j.ipm.2017.10.006
  27. Xiang, Z., & Fesenmaier, D. R. (2017). Analytics in tourism design. Springer.
نشریه گردشگری شهری
دوره 13، شماره 2
مرداد 1405
صفحه 73-89

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار