نشریه گردشگری شهری

نشریه گردشگری شهری

تحلیل عوامل موثر بر گسترش گردشگری سلامت مورد مطالعه شهر تهران

نوع مقاله : مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان
گل زمان اوجاغی 1
محمد علی عبدالوند 2
کامبیز حیدرزاده هنزائی 3
فریز طاهری کیا 4
1 گروه مدیریت بازرگانی ، واحد امارات ، دانشگاه آزاد اسلامی ، دبی ، امارات متحده عربی
2 گروه مدیریت بازرگانی ، واحد علوم و تحقیقات ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ، ایران
3 گروه مدیریت بازرگانی ، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران ، ایران
4 گروه مدیریت ، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ، ایران
10.22059/jut.2026.402588.1331
چکیده
یکی از حوزه‌های نوین در گردشگری که قابلیت سرمایه‌گذاری و درآمدزایی در جهت رشد و توسعه را دارا می‌باشد گردشگری سلامت است که به عنوان یکی از صنایع درآمدزا و رقابتی در دنیا مطرح می‌باشد. گردشگری سلامت در دهه گذشته به صنعت بزرگی تبدیل‌شده و به دنبال افزایش فعالیت در گردشگری سلامت، فرآیند تصمیم‌گیری مصرف‌کنندگان و مؤلفه‌های تأثیرگذار بر گسترش گردشگری سلامت برای محققین از اهمیت بالایی برخوردار شده است. در سبک زندگی معاصر به علت ظهور بیماری‌های مختلف جسمی و روانی ضرورت گردشگری سلامت بیشتر شده است. در این تحقیق تلاش شد عوامل مؤثر بر گسترش گردشگری سلامت شهر تهران مورد تحلیل و بررسی قرار گیرد. مطالعه حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش توصیفی- تحلیلی است. جامعه آماری این تحقیق شامل افرادی می‌شود که به قصد درمان به مراکز درمانی شهر تهران مراجعه کرده‌اند. در جهت تعیین حجم نمونه با توجه به نبود تعداد جامعه آماری از فرمول کوکران برای جامعه نامحدود استفاده و حجم نمونه 384 نفر برآورد گردید. روایی ابزار تحقیق با استفاده از مدل تحلیل عاملی تأییدی و پایایی آن با استفاده از آلفای کرونباخ محاسبه‌شده است. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS و لیزرل با روش آمار توصیفی و مدل‌سازی معادلات ساختاری انجام شد. یافته‌ها نشان داد که آمیخته بازاریابی با ضریب مسیر 45/0، شهرت مقصد گردشگری سلامت با ضریب مسیر 35/0 و کیفیت خدمات با ضریب مسیر 33/0 بر گسترش گردشگری سلامت تأثیر مثبت و معناداری دارد. از بین عوامل شناسایی‌شده عامل آمیخته بازاریابی دارای بیشترین تأثیر بود.
کلیدواژه‌ها
گردشگری سلامت
آمیخته بازاریابی
کیفیت خدمات
شهرت مقصد
شهر تهران
  1. اسعدی، میرمحمد؛ باصولی، مهدی؛ برومندزاد، یاسمن و درخش، سعیده. (1398). توسعه گردشگری سلامت با رویکرد کیفی نگاشت شناختی. پایش، 18 (5)، 455-464.  https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.16807626.1398.18.5.1.0
  2. اسماعیلی مهیاری، مصطفی؛ عباسی، دیاکو و نورمندی پور، وحید. (1403). مروری نظام‌مند بر تکامل گردشگری سلامت: شناسایی روندهای آینده. برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری،13(51)، 75-107. https://doi.org/10.22080/jtpd.2024.27805.3924
  3. امانجانی، امان محمد؛ نصیری، مجید؛ سعیدی، پرویز و آزما، فریدون. (1400). طراحی الگوی سطح‌بندی عوامل مؤثر بر کارآفرینی راهبردی گردشگری سلامت. مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، 64(5)، 3996-4006. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24236772.1400.8.1.6.9
  4. پیشنمازی رستمکلایی، محمدابراهیم و ایازی رستمکلایی، زاهره. (1399). شاخص‌های گردشگری سلامت بر پایه حلال. پژوهشنامه حلال، 3(4)، 56-64. https://dorl.net/dor/20.1001.1.22518827.1399.11.41.7.0
  5. تیموری، ایرج و قانع زاده، صلاح‌الدین. (1399). بررسی عوامل مؤثر بر ارزش ویژه برند خدمات درمانی شهر تبریز و تأثیر آن در وفاداری گردشگران سلامت. مجله گردشگری شهری، 7(1)، 161-171. https://doi.org/10.22059/jut.2020.270042.570
  6. دارایی، زینب؛ ریاحی، لیلا؛ نیک روان، انیسه و حاجی نبی، کامران. (1402). عوامل مؤثر بر کارآفرینی در حوزه گردشگری سلامت: یک مرور حیطه‌ای. نشریه مدیریت بهداشت و روان، 14(3)، 55-67. https://doi.org/10.30495/jhm.2023.73375.11130
  7. رحیمی، محمدکاظم؛ شفقت، طاهره؛ بیگی نیا ابوالفضل و جعفری، حسن. (1400) بررسی وضعیت بازاریابی گردشگری سلامت بیمارستان‌های منتخب دولتی و خصوصی شهر یزد در سال ۱۴۰۰. مجله تحقیقات سلامت در جامعه، ۸ (۱)، ۶۰-۶۸. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24236772.1401.8.1.6.9
  8. رضاپور، علی؛ رودگرنژاد، فروغ و رنجی جیفرودی، نیما. (1401). عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری سلامت و اثرات آن بر بهزیستی جامعه. سلامت و بهداشت اردبیل، 13(4)، 495-514.
  9. زحمت‌کش سردوراهی، مهدیه؛ محمدپور شیرازی، فاطمه؛ آردیان، آرام؛ سیادتان، محمد و اویسی، محمد امیر. (1399). عوامل مؤثر بر بازاریابی ویروسی در توسعه گردشگری سلامت. مدیریت بهداشت و درمان، 11(2)، 55-45.
  10. زکاوتی، فروغ؛ آندرواژ، لیلا و زرین جویی، سهیلا. (1402). طراحی مدل بازاریابی گردشگری سلامت در دهکده‌های سلامت. آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، ۱۱ (۱)، ۸۱-67 .
  11. عباسی دیاکو، کروبی مهدی. (1399). عارضه‌یابی اجرای سیاست گردشگری سلامت در ایران: ارائه چارچوبی مفهومی. مجله علمی پژوهشی سازمان نظام پزشکی ایران، ۳۸ (۴)، ۲۰۹-۲۱۷. https://doi.org/10.30495/jhm.2021.73375.11335
  12. مبارکی، امید؛ ولیقلی زاده، علی و نصیری، عذرا. (1399). ارزیابی مؤلفه‌های مؤثر بر توسعه گردشگری پزشکی در شهر تبریز. مجله گردشگری شهری، 7(4)، 159-145. https://doi.org/10.22059/jut.2021.298386.777
  13. مرتضایی، گلاره؛ وظیفه دوست، حسین؛ سعیدی، پرویز و پقه، عبدالعزیز. (1400). ارائه الگوی ارزش ویژه برند در گردشگری سلامت. تحقیقات حسابداری و حسابرسی (تحقیقات حسابداری)، 13(50)، 99-112. https://doi.org/10.22059/jut.2022.298386.77
  14. مزروعی نصرآبادی، اسماعیل و محمدی پور، الهام. (1400). ارائه مدل ریسک زنجیره تأمین گردشگری سلامت, رویکرد فراترکیب و مدل‌سازی ساختاری-تفسیری. مدیریت اطلاعات سلامت، 18(4)، 172-181. https://doi.org/10.22054/tms.2022.12789
  15. Abela, S. (2023). Management of health tourism in your department. In Leadership and management in healthcare: A guide for medical and dental practitioners (pp. 209-217). Springer International Publishing. https://www.tmstudies.net/index.php/ectms/article/view/988
  16. Amanjani, A. M., Nasiri, M., Saeedi, P., & Azma, F. (2022). Designing a leveling model of factors affecting strategic entrepreneurship in health tourism. Journal of the Faculty of Medicine, Mashhad University of Medical Sciences, 64(5), 3996-4006. [In Persian]
  17. Asadi, M. M., Basouli, M., Boroumandzad, Y., & Derakhsh, S. (2019). Health tourism development with qualitative cognitive mapping approach. Payesh, 18(5), 455-464. [In Persian]
  18. Aydin, G., & Karamehmet, B. (2017). Factors affecting health tourism and international health-care facility choice. International Journal of Pharmaceutical and Healthcare Marketing, 21(4), 12-23. https://doi.org/10.1177/1354816621993662
  19. Bakir, U., & Çakır, S. Y. (2023). Elderly tourism market: Elderly consumers as a target group in health tourism. In Global perspectives on the opportunities and future directions of health tourism (pp. 40-89). IGI Global Scientific Publishing. http://hdl.handle.net/10419/174146
  20. Baran, Z., & Karaca, Ş. (2023). Next-generation technologies in health tourism. In Global perspectives on the opportunities and future directions of health tourism (pp. 138-164). IGI Global. https://link.springer.com/article/10.1057/s41254-021-00231-5
  21. Cavmak, J., & Cavmak, M. (2020). Geography matters, but… evolving success factors for nature-oriented health tourism within selected Alpine destinations. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(10), 69-83. https://doi.org/10.1080/10941665.2020.1853578
  22. Darai, Z., Riahi, L., Nik-Ravan, A., & Haji-Nabi, K. (2023). Factors affecting entrepreneurship in the field of health tourism: A sectoral review. Journal of Mental Health Management, 14(3), 55-67. [In Persian]
  23. Esmaeili Mahyari, M., Abbasi, D., & Nourmandi pour, V. (2024). Systematic review on the evolution of health tourism: Identifying future trends. Journal of Tourism Planning and Development, 13(51), 75-107. [In Persian]
  24. Figueiredo, N., Abrantes, J. L., & Costa, S. (2024). Mapping the sustainable development in health tourism: A systematic literature review. Sustainability, 16(5), 1901. https://doi.org/10.3390/tourhosp3010006
  25. Genç, S., Breuing, R., & Chahal, R. (2022). Globalization of health care delivery in the United States through medical tourism. Journal of Health Communication, 17(2), 177-198. https://link.springer.com/article/10.1057/s41254-019-00141-7
  26. Gongmei, S., Haque, A., Momen, A., & Yasmin, F. (2021). Factors affecting the attractiveness of medical tourism destination: An empirical study on India-review article. Iranian Journal of Public Health, 43(7), 112-129. https://sciendo.com/abstract/journals/ejthr/7/1/article-p2.xml
  27. Han, J., Zuo, Y., Law, R., Chen, S., & Zhang, M. (2021). Service quality in tourism public health: Trust, satisfaction, and loyalty. Frontiers in Psychology, 12, 731279. https://doi.org/10.1080/09654313.2019.1701292
  28. Hu, F., Wen, J., Zheng, D., Ying, T., Hou, H., & Wang, W. (2025). The principle of entropy increase: A novel view of how tourism influences human health. Journal of Travel Research, 64(3), 752-761. https://doi.org/10.1111/emre.12433
  29. Karobi, M., & Abbasi, D. (2021). Diagnosing the implementation of health tourism policy in Iran: A conceptual framework. Journal of Medical Council of I.R.I., 38(4), 209-217. [In Persian]
  30. Kaya, A. Ş. (2023). Nutrition and dietetics practices in health tourism. In Global perspectives on the opportunities and future directions of health tourism (pp. 248-264). IGI Global. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202125501033
  31. Lee, C. W., & Li, C. (2019). The process of constructing a health tourism destination index. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(2), 16-29. https://doi.org/10.1108/14777261211211098
  32. Letunovska, N., Kwilinski, A., & Kaminska, B. (2020). Scientific research in the health tourism market: A systematic literature review. Health Economics and Management Review, 1(4), 8-19. https://doi.org/10.3390/su131910953
  33. Liu, Y., Lin, Q., & Zhang, D. (2022). Understanding the reality of China's health tourism and consumer demand from the perspective of consumers: A cross-sectional study. Frontiers in Psychology, 2(1), 1-13. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2018.05.029
  34. Mahmud, M. S., Lima, R. P., Rahman, M. M., & Rahman, S. (2021). Does healthcare service quality affect outbound medical tourists' satisfaction and loyalty? Experience from a developing country. International Journal of Pharmaceutical and Healthcare Marketing, 15(3), 429-450. https://doi.org/10.1177/1096348020987273
  35. Mazrouei Nasrabadi, E., & Mohammadipour, E. (2022). Presenting a health tourism supply chain risk model, meta-synthesis approach and structural-interpretive modeling. Health Information Management, 18(4), 172-181. [In Persian]
  36. Mobaraki, O., Valigholizadeh, A., & Nasiri, O. (2021). The evaluation of effective components on the development of medical tourism in Tabriz city. Urban Tourism, 7(4), 145-159. [In Persian]
  37. Mortezaei, G., Vazgazi Doost, H., Saeedi, P., & Peqeh, A. (2022). Presenting a model of brand equity in health tourism. Accounting and Auditing Research, 13(50), 99-112. [In Persian]
  38. Pishnamazi, R., & Ayazi, R. Z. (2019). Halal-based health tourism indicators. Halal Research Journal, 3(4), 56-64. [In Persian]
  39. Rahimi, M. K., Shafaghat, T., Beiginia, A., & Jafari, H. (2022). Investigating the marketing status of healthcare tourism of selected public and private hospitals in Yazd in 2021. Journal of Health Research in Community, 8(1), 60-68. [In Persian]
  40. Rezapour, A., Roodgarnejad, F., & Ranji Jifroudi, N. (2023). Factors affecting the development of health tourism and its effects on society's well-being. Journal of Health and Hygiene, 13(4), 495-514. [In Persian]
  41. Tabaei, S. A., Shabgu Monsef, S. M., Delafrooz, N., & Gholipour Soleimani, A. (2025). The importance of the effect of mixed elements of marketing in the development of medical tourism in Gilan province. International Journal of Nonlinear Analysis and Applications. https://doi.org/10.1080/19368623.2016.1172534
  42. Teymouri, I., & Ghanezadeh, S. (2020). Exploring the affecting factors on special brand health tourism value and its effect on health tourist's loyalty in Tabriz. Urban Tourism, 7(1), 161-171. [In Persian]
  43. Tingfang, L., & Shengtian, H. (2021). Annual report on the development of health tourism in China. Social Sciences Academic Press (CHINA), 12(3), 23-44. https://doi.org/10.3390/tourhosp3010001
  44. Torkzadeh, L., Jalilian, H., Zolfagharian, M., Torkzadeh, H., Bakhshi, M., & Khodayari-Zarnaq, R. (2024). Market segmentation in the health tourism industry: A systematic review of approach and criteria. Journal of Policy Research in Tourism, Leisure and Events, 16(1), 69-88. https://doi.org/10.3390/su14169869
  45. Zahmatkesh Saredorahi, M., Mohammadpour Shirazi, F., Ardian, A., Siadatan, M., & Oveisi, M. A. (2020). Factors affecting viral marketing in health tourism development. Journal of Healthcare Management, 11(2), 45-55. [In Persian]
  46. Zekavoti, F., Andrevaj, L., & Zarin Joy, S. (2023). Designing a health tourism marketing model in health villages. Journal of Health Education and Health Promotion, 11(1), 81-93. [In Persian]
  47. Zhong, L., Deng, B., Morrison, A. M., Coca-Stefaniak, J. A., & Yang, L. (2021). Medical, health and wellness tourism research: A review of the literature (1970-2020) and research agenda. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(20), 1-15. http://htmanagementvb.com/index.php/HITM/article/view/108
  48. Zhong, L., Sun, S., Law, R., Li, X., & Deng, B. (2023). Health tourism in China: A 40-year bibliometric analysis. Tourism Review, 78(1), 203-217. https://doi.org/10.1080/24721735.2022.2117009
نشریه گردشگری شهری
دوره 13، شماره 2
تابستان 1405
صفحه 33-51