نشریه گردشگری شهری

نشریه گردشگری شهری

الگوی تحلیلی توسعه گردشگری سلامت در شهر تهران بر پایه ادراک گردشگران بین‌الملل

نوع مقاله : علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان
سمیرا متقی 1
مهناز کشاورز 2
1 گروه اقتصاد انرژی، کشاورزی و محیط‌زیست، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
2 گروه جغرافیا، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22059/jut.2026.410693.1365
چکیده
گردشگری سلامت امروزه به‌عنوان یکی از پیشران‌های کلیدی و ارتقای برند شهری در سطوح بین‌المللی شناخته می‌شود هدف اصلی از انجام این پژوهش، تحلیل دقیق رفتار انتخاب گردشگران سلامت بین‌المللی و شناسایی مجموعه عوامل کلیدی مؤثر بر انتخاب کلان‌شهر تهران به‌عنوان یک مقصد درمانی رقابتی است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش تحلیلی–کاربردی است که با تکیه‌بر نظریه مطلوبیت تصادفی و به‌کارگیری مدل لاجیت دودویی جهت مدل‌سازی فرآیند تصمیم‌گیری انجام شد.. داده‌های موردنیاز از طریق ابزار پرسشنامه و با روش نمونه‌گیری در دسترس، همراه با غربالگری هدفمند از ۱۵۰ گردشگر سلامت در سطح شهر تهران (تابستان ۱۴۰۴) گردآوری گردید. نتایج برآورد مدل نشان داد که متغیر انگیزه سفر با ضریب ‌ 135/1 و نسبت شانس ‌ 11/3، مهم‌ترین عامل مثبت در احتمال انتخاب تهران است. همچنین متغیر کیفیت ادراک‌شده خدمات درمانی اثر مثبت و معناداری با ضریب 92/0 بر انتخاب مقصد دارد، درحالی‌که موانع ساختاری و اداری با ضریب 07/1- و نسبت شانس ‌34/0‌ اثر بازدارنده قابل‌توجهی دارند. شاخص‌های نیکویی براز (4/62= LR، 41/0=R2) حاکی از توان مناسب مدل در توضیح رفتار انتخاب گردشگران است. نتایج بیانگر آن است که تصمیم انتخاب مقصد درمانی فرآیندی چندبعدی و مبتنی بر ادراک کیفیت، هزینه، اعتماد و سهولت دسترسی است. بر اساس یافته‌های کمی، ارتقای استانداردهای خدمات درمانی و کاهش موانع اداری می‌تواند احتمال انتخاب تهران را بیش از ‌2/5 برابر افزایش دهد. این امر مبین نقش سیاست‌های کیفیت محور در تقویت جایگاه رقابتی تهران در بازار منطقه‌ای گردشگری سلامت است
کلیدواژه‌ها
گردشگری شهری سلامت
مدل لاجیت
تهران
ادراک گردشگران بین الملل
  1. آخوندی ارسی، مریم. (1399). شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر جذب گردشگران پزشکی ورودی (موردمطالعه: مراجعه‌کنندگان به مراکز درمانی شهر تهران). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، به راهنمایی محمدرضا فرزین، دانشگاه علامه طباطبائی، دانشکده مدیریت و حسابداری.
  2. آجیل چی، مهتا؛ اسماعیل پور، حسن و سعیدنیا، حمیدرضا. (1402). تبیین تأثیر برند سازی مکانی بر مؤلفه‌های تجربه گردشگری گردشگران سلامت در شهر تهران، مجله گردشگری شهری، 10(3)، 67-49.  doi:10.22059/jut.2023.363958.1150
  3. بخشی، حامد و عطری، فاطمه. (1404). رابطه تصور از مقصد با رضایت از سفر در بین گردشگران خارجی شهر اصفهان. مجله گردشگری شهری، 12(4)، 116-101.  doi:10.22059/jut.2025.368727.1173
  4. حاجی‌نژاد، علی؛ عنابستانی، علی‌اکبر و صفریان، محمد. (۱۳۹۵). تدوین برنامه استراتژیک پزشکی با تأکید بر گردشگری مذهبی در شهر مشهد. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، ۳۱(۲)، ۱۱۴-۱۰۱.
  5. خدایی سرخانلو، جابر؛ قره بیگلو، حسین؛ ایران زاده، سلیمان و شاهین پور، علی. (1402). نقش بازاریابی محتوا در توسعه گردشگری سلامت در ایران مطالعه موردی شهر تهران. مجله گردشگری شهری، 10(4)، 97-113. doi:10.22059/jut.2023.363230.1148
  6. دهقانی محمودآبادی، محمد؛ مسعودی اصل، ایروان؛ محفوظ پور، سعاد و حسام، سمیه. (1402). شناسایی گردشگری پزشکی در جهان و مؤلفه‌های جذب گردشگر پزشکی در ایران. ماهنامه دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، 31 (8)، ۷۶۹۵-۷۶۹۶. doi:10.18502/ssu.v32i3.15549
  7. رنجبریان، بهرام و زاهدی، محمد. (1384). مقدمه‌ای بر گردشگری. اصفهان: انتشارات چهارباغ.
  8. شال‌بافیان، امیرپویا. (1386). گردشگری سلامت: مفاهیم، چالش‌ها و فرصت‌ها. تهران: سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری.
  9. صابری، ساناز؛ میری، عبدالرضا و زکیپور، مهدی. (1402). تحلیل عوامل مؤثر بر بازاریابی گردشگری سلامت مطالعه موردی: شهر تهران. مجله گردشگری شهری، 10(1)، 75-57.  doi:10.22059/jut.2023.347593.1059
  10. عاشری، عظمت. (1396). بررسی عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری پزشکی در شهر تهران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، به راهنمایی صدیقه کیانی سلمی و سید حجت موسوی، دانشگاه کاشان، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین.
  11. مصدق راد، علی‌محمد و صادقی، مهرگان. (1400). گردشگری پزشکی: علل انتخاب ایران. پایش، 20 (2)، 166-145. doi:10.52547/payesh.20.2.145
  12.  
  13. Ajilchi, M., Esmailpour, H., & Saeednia, H. (2023). Explaining the effect of place branding on tourism experience components of health tourists in Tehran. Journal of Urban Tourism, 10(3), 49–67. https://doi.org/10.22059/JUT.2023.363958.1150 [In Persian]
  14. Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179–211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
  15. Akhoundi Orsi, M. (2020). Identification and prioritization of factors affecting the attraction of inbound medical tourists (Case study: Referrals to medical centers in Tehran city) [Master’s thesis, Allameh Tabataba’i University]. [In Persian]
  16. Altin, M., Singal, M., & Kara, D. (2011). Consumer decision components for medical tourism. Journal of Hospitality Marketing & Management, 20(1), 47–65.
  17. Asheri, A. (2017). Investigating the factors affecting the development of medical tourism in Tehran city [Master’s thesis, University of Kashan]. [In Persian]
  18. Bakhshi, H., & Atri, F. (2025). The relationship between destination image and travel satisfaction among foreign tourists in Isfahan city. Journal of Urban Tourism, 12(4), 101–116. https://doi.org/10.22059/JUT.2025.368727.1173 [In Persian]
  19. Bookman, M. Z., & Bookman, K. R. (2007). Introduction to medical tourism. In Medical tourism in developing countries (pp. 1–19). Palgrave Macmillan US. https://doi.org/10.1057/9780230605657_1
  20. Carrera, P. M., & Bridges, J. F. P. (2006). Health and medical tourism: What they mean and why they matter. Journal of Health Communication, 11(4), 447–454. https://doi.org/10.1080/10810730600637318
  21. Choi, Y., Ashurova, Z., & Lee, H. (2021). Sustainable governance on the intention of medical tourism in Uzbekistan. Sustainability, 13(12), 6915. https://doi.org/10.3390/su13126915
  22. Connell, J. (2013). Contemporary medical tourism: Conceptualization, culture and commodification. Tourism Management, 34, 1–13. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2012.05.009
  23. Crooks, V. A., Kingsbury, P., Snyder, J., & Johnston, R. (2010). What is known about the patient's experience of medical tourism? A scoping review. BMC Health Services Research, 10(1), 266. https://doi.org/10.1186/1472-6963-10-266
  24. Dehghani Mahmoudabadi, M., Masoudi Asl, I., Mahfoozpour, S., & Hesam, S. (2023). Identifying medical tourism in the world and components of attracting medical tourists in Iran. The Journal of Shahid Sadoughi University of Medical Sciences, 31(8). https://doi.org/10.18502/ssu.v32i3.15549 [In Persian]
  25. Garcia, A. (2005). Medical tourism: A global analysis. Instituto de Estudios Turísticos.
  26. Hajinejad, A., Anabestani, A. A., & Safarian, M. (2016). Formulating a strategic medical plan with emphasis on religious tourism in Mashhad city. Journal of Geographical Research, 31(2), 101–114.  [In Persian]
  27. Heung, V. C., Kucukusta, D., & Song, H. (2011). Medical tourism development in Hong Kong: An assessment of the barriers. Tourism Management, 32(5), 995–1005.
  28. Hunter, W. C. (2007). Medical tourism: Exploring the global market for health care services. Tourism: An International Interdisciplinary Journal, 55(1), 43–52. https://doi.org/10.2190/HS.40.3.d
  29. Khodaei Sarkhanlo, J., Gharehbiglo, H., Iranzadeh, S., & Shahinpour, A. (2023). The role of content marketing in the development of health tourism in Iran (Case study: Tehran city). Journal of Urban Tourism, 10(4), 97–113. https://doi.org/10.22059/JUT.2023.363230.1148 [In Persian]
  30. Lunt, N., & Carrera, P. (2010). Medical tourism: Assessing the evidence on treatment abroad. Maturitas, 66(1), 27–32. https://doi.org/10.1016/j.maturitas.2010.01.017
  31. Mahendradhata, Y. (2019). Proceed with caution: Potential challenges and risks of developing healthcare tourism in Indonesia. Global Public Health, 14(3), 340–350. https://doi.org/10.1080/17441692.2018.1504224
  32. Mayakul, T., Kiattisin, S., & Prasad, R. (2018). A sustainable medical tourism framework based on the enterprise architecture design: The case in Thailand. Journal of Green Engineering, 8(3), 359–388. https://doi.org/10.13052/JGE1904-4720.838
  33. Miller, A., Smith, R., Woods, N., & Warholak, T. (2021). Analysis of medical tourism at the Andrade port of entry. Journal of the American Pharmacists Association, 61(2), e114–e119. https://doi.org/10.1016/j.japh.2020.10.018
  34. Mosadeghrad, A. M., & Sadeghi, M. (2021). Medical tourism: Reasons for choosing Iran. Payesh (Health Monitor), 20(2), 145–166. https://doi.org/10.52547/payesh.20.2.145 [In Persian]
  35. Ranjbarian, B., & Zahedi, M. (2005). An introduction to tourism. Chaharbagh Publications. [In Persian]
  36. Ratnasari, R. T., Gunawan, S., Pitchay, A. A., & Mohd Salleh, M. C. (2022). Sustainable medical tourism: Investigating health-care travel in Indonesia and Malaysia. International Journal of Healthcare Management, 15(3), 220–229. https://doi.org/10.1080/20479700.2020.1870365
  37. Saberi, S., Miri, A., & Zakipour, M. (2023). Analyzing the factors affecting health tourism marketing (Case study: Tehran city). Journal of Urban Tourism, 10(1), 57–75. https://doi.org/10.22059/JUT.2023.347593.1059 [In Persian]
  38. Shalbafian, A. P. (2007). Health tourism: Concepts, challenges, and opportunities. Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization. [In Persian]
  39. Smith, M., & Forgione, D. A. (2014). Global health care: Comparing international health care systems. Global Journal of Health Science, 6(4), 1–13. https://doi.org/10.5539/gjhs.v6n4p1
  40. Suess, C., Baloglu, S., & Busser, J. A. (2018). Perceived impacts of medical tourism development on community wellbeing. Tourism Management, 69, 232–245. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2018.08.009
  41. Tonga, F., Çaĝlar, Y. Ş., & Aktan, E. S. (2021). Possible early examples of medical tourism. The American Journal of the Medical Sciences, 362(3), 227–232. https://doi.org/10.1016/j.amjms.2021.05.026
  42. Vequist, D. G., (2010). Medical tourism: An emerging industry. International Journal of Pharmaceutical and Healthcare Marketing, 4(3), 236–248.
  43. Zhang, W., Qin, Z., & Tang, J. (2022). Economic benefit analysis of medical tourism industry based on Markov model. Journal of Mathematics, 2022(1), 6401796. https://doi.org/10.1155/2022/6401796
نشریه گردشگری شهری
دوره 13، شماره 2
تابستان 1405
صفحه 127-142