مرور نظام‌مند ادبیات گردشگری خلاق با رویکرد فراترکیب

نوع مقاله : علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان

گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

10.22059/jut.2025.378675.1222

چکیده

گردشگری خلاق موضوعی نسبتاً جدید در حوزه گردشگری است که توجه بسیاری از افراد، سیاست‌گذاران و پژوهشگران را به خود جلب کرده است. این نوع گردشگری به‌عنوان زیرمجموعه‌ای از گردشگری فرهنگی، بر تجربه‌های عمیق، اصیل و مشارکتی که گردشگران خواهان آن هستند، تأکید دارد. برخلاف گردشگری سنتی که صرفاً مبتنی بر بازدید از جاذبه‌هاست، گردشگری خلاق فرصت‌هایی را برای تعامل فعال گردشگران با فرهنگ محلی، هنر و شیوه‌های زندگی جامعه میزبان فراهم می‌سازد. پژوهش حاضر با هدف مرور نظام‌مند ادبیات گردشگری خلاق با رویکرد فراترکیب جهت توسعه صنعت گردشگری انجام‌شده است. پژوهشگران با بهره‌گیری از این روش، به بررسی دقیق و عمیق موضوع پرداخته و نتایج پژوهش‌های کیفی گذشته را ترکیب کرده‌اند. در این راستا، با جستجو در پایگاه‌های معتبر علمی در بازه زمانی 2000 تا 2023، تعداد 290 مقاله در حوزه گردشگری خلاق انتخاب شد. در نهایت، 25 مقاله از این مجموعه مورد تحلیل محتوایی قرار گرفتند و شاخص‌های مربوطه با استفاده از استراتژی کدگذاری باز و محوری استخراج گردیدند. بر اساس یافته‌های پژوهش، 6 شاخص و 43 زیر شاخص برای گردشگری خلاق شناسایی شد. این شاخص‌ها عبارت‌اند از: صنایع خلاق، فرهنگ خلاق، فرد خلاق، مکان خلاق، تجربه خلاق و توسعه خلاق. نتایج این پژوهش نشان داد که توجه به این شاخص‌ها از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر رشد و پایداری گردشگری خلاق است. در نهایت، با توجه به یافته‌های پژوهش، پیشنهادهایی برای سیاست‌گذاران و مدیران محلی ارائه‌شده است.

کلیدواژه‌ها

مراجع

  1. اقبال مقدم، رویا؛ سعیده زرآبادی، زهراسادات و ذبیحی، حسین. (1402). ارائه مدل توسعه گردشگری خلاق در بافت‌های تاریخی با رویکرد کسب‌وکارهای نوپا در ایران. اقتصاد و برنامه‌ریزی شهری، 4(1)، 116-129. https://doi.org/10.22034/uep.2023.385717.1330
  2.  بسته‌نگار، مهرنوش و حسنی، علی. (1397). رواداری؛ راهبردی معنوی یا معنویتی راهبردی در توسعه گردشگری خلاق. ماهنامه باغ نظر، 15(60)، 50-37.  https://doi.org/10.22034/bagh.2018.62764
  3. تقوایی، مسعود؛ موسوی‌کیفته، مرضیه و قاسمی‌الوری، فاطمه. (1401). تبیین راهکارهای توسعه گردشگری خلاق در خدمات گردشگری ­(مطالعه موردی: شهر اصفهان). برنامه‌ریزی فضایی، 12(4)، 146-125. https://doi. rg/10.22108/sppl.2023.135565.1675
  4. رحیمی فرد، قاسم؛ قربانی، رسول؛ بابایی اقدم، فریدون و حیدری چیانه، رحیم. (1400). ارزیابی شاخص‌های شهرخلاق در ایجاد گردشگری خلاق شهری (مطالعه موردی؛ خوی). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 53(4)، 1522-1509. https://doi.org/10.22059/jhgr.2021.303752.1008127
  5.  صفایی پور، مسعود و جعفری، یحیی. (2021). تحلیل وضعیت مؤلفه‌های گردشگری خلاق در کلان‌شهر تبریز به‌عنوان پایتخت گردشگری کشورهای اسلامی. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 20(60)، 126-107. http://dx.doi.org/10.52547/jgs.21.60.107
  6.  لطفی، صدیقه و مؤمن پورآکردی، مریم. (1401). ارزیابی پتانسیل گردشگری به‌منظور شکل‌گیری گردشگری خلاق (مطالعه موردی: شهرستان بهشهر). فصلنامه جغرافیایی فضای گردشگری، 12(45)، 37- 21. https://dorl.net/dor/20.1001.1.22518827.1401.12.45.2.0
  7. Akdemir, H., São José, J., & Gonçalves, A. R. (2023). Empirical research on creative tourism: a systematic review. Journal of Tourism & Development, 41, 531-550.‌ doi: 10.34624/rtd.v41i0.30537
  8. Ali, F., Ryu, K., & Hussain, K. (2016). Influence of experiences on memories, satisfaction and behavioral intentions: A study of creative tourism. Journal of Travel & Tourism Marketing, 33(1), 85-100.‌ https://doi.org/10.1080/10548408.2015.1038418
  9. Aquino, J. F., & Burns, G. L. (2021). Creative Tourism: the path to a resilient rural Icelandic community. Creative Tourism in Smaller Communities: Place, Culture, and Local Representation, 165-190.‌ http://dx.doi.org/10.2307/j.ctv1ks0d4d.10
  10. Aquino, J., Phillips, R., & Sung, H. (2012). Tourism, culture, and the creative industries: Reviving distressed neighborhoods with arts-based community tourism. Tourism Culture & Communication, 12(1), 5-18.‌ https://doi.org/10.3727/109830412X13542041184658
  11. Bastenegar, M. and Hassani, A. (2018). Tolerance; a Spiritual Strategy or a Strategic Spirituality in Development of Creative Tourism. The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar, 15(60), 38-50. https://doi.org/10.22034/bagh.2018.62764 [In Persian].
  12. Benhaida, S., Safaa, L., Perkumienė, D., & Labanauskas, G. (2024). Creative Tourism: Two Decades of Conceptual Evolution and Characterization. Administrative Sciences, 14(8), 172.‌ https://doi.org/10.3390/admsci14080172
  13. Booyens, I., & Rogerson, C. M. (2019). Creative tourism: South African township explorations. Tourism Review, 74(2), 256-267.‌ https://doi.org/10.1108/TR-12-2017-0200
  14. Carvalho, R., Costa, C., & Ferreira, A. (2023). Creative tourism consumption: framing the creative habitus through a bourdieusian lens. Sustainability, 15 (2281), 1-13.‌ https://doi.org/10.3390/su15032281
  15. Chang, L. L. (2013). Influencing factors on creative tourists' revisiting intentions: The roles of motivation, experience, and perceived value. https://open.clemson.edu/all_dissertations/1084
  16. Citarella, G., & Maglio, M. (2014). A Systems Approach to Local Territory as a Driver for Creative Tourism Development on the Amalfi Coast. Almatourism-Journal of Tourism, Culture and Territorial Development, 5(1), 57-80.‌ https://doi.org/10.6092/issn.2036-5195/4353
  17. Dias, Á., Patuleia, M., & Dutschke, G. (2018). Shared value creation, creative tourism and local communities development: The role of cooperation as an antecedent.‌ http://hdl.handle.net/10884/1422
  18. Duxbury, N., Bakas, F. E., Vinagre de Castro, T., & Silva, S. (2020). Creative tourism development models towards sustainable and regenerative tourism. Sustainability, 13(1), 2.‌ https://doi.org/10.3390/su13010002
  19. Eghbal Moghadam, R., Saeede Zarabadi, Z. and Zabihi, H. (2023). Presenting the Creative Tourism Development Model in Historical Contexts with the Approach of Start-Up Businesses in Iran. Urban Economics and Planning, 4(1), 116-129. https://doi.org/10.22034/uep.2023.385717.1330 [In Persian].
  20. Ekomadyo, A. S., Martokusumo, W., & Ardiani, N. A. (2020). Field of creative-cities movement and cultural sustainability: Learning from place-making in Kampung Kreatif Dago Pojok and Kopi Pasar Los Tjihapit in Bandung. Advances in Science and Technology, 103, 11-17.‌ https://doi.org/10.4028/www.scientific.net/AST.103.11
  21. Ferrari, S., Veltri, A., & Adamo, G. (2008). Experiential and multisensority holidays as a form of creative tourism. In From cultural tourism to creative tourism. Part 4: Changing experiences. The development of creative tourism (pp. 11-24). Atlas.‌ https://www.researchgate.net/publication/310808279
  22. Gato, M. A., Costa, P., Cruz, A. R., & Perestrelo, M. (2022). Creative tourism as boosting tool for placemaking strategies in peripheral areas: Insights from Portugal. Journal of Hospitality & Tourism Research, 46(8), 1500-1518.‌ https://doi.org/10.1177/1096348020934045
  23. Gato, M., Dias, Á., Pereira, L., da Costa, R. L., & Gonçalves, R. (2022). Marketing communication and creative tourism: An analysis of the local destination management organization. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 8(1), 40.‌ https://doi.org/10.3390/joitmc8010040
  24. Gharehbaglou, M., Ebrahimi, A. N., & Aghajni, E. (2014). Regenerating the" Creative Place": A New Approach in Promoting Contemporary Heritage of Islamic-Iranian City. Current World Environment, 9(3), 1017.‌ http://dx.doi.org/10.12944/CWE.9.3.57
  25. Ginting, G., Dewi, I. J., Maesaroh, I., & Maria, M. (2023). Development concept and strategy for creative tourism of community-based tourism destinations in Yogyakarta. Ilomata International Journal of Management, 4(1), 58-72.‌
    https://doi.org/10.52728/ijjm.v4i1.637
  26. Hanifl, B. (2015). What is the economic value of creative tourism in Santa Fe, New Mexico?.‌ https://hdl.handle.net/1794/19478
  27. Hung, W. L., Lee, Y. J., & Huang, P. H. (2016). Creative experiences, memorability and revisit intention in creative tourism. Current Issues in Tourism, 19(8), 763-770.‌ https://doi.org/10.1080/13683500.2013.877422
  28. Jusztin, M. (2012). Creativity in the JoHari window: An alternative model for creating tourism programmes.‌  https://pearl.plymouth.ac.uk/jtcp/vol4/iss2/13
  29. Liu, T., & Kou, I. E. (2024). Determinants for the development of creative tourism: A stakeholder perspective. Heliyon, 10(13).‌ https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e33727
  30. Lotfi,Sedigheh,Momenpour Akerdi,Maryam. (2023).Evaluating the Tourism Potential to Form Creative Tourism (A case study of Behshahr). Geographical Journal of Tourism Space, 12(45),21-38. https://dorl.net/dor/20.1001.1.22518827.1401.12.45.2.0 [In Persian].
  31. Maitland, R. (2010). Everyday life as a creative experience in cities. International Journal of Culture, Tourism and Hospitality Research, 4(3), 176-185.‌ https://doi.org/10.1108/17506181011067574
  32. Messineo, E. (2012). Tourist creative processes and experiences in the European Cultural Itinerary ‘The Phoenicians’ route’.‌ https://pearl.plymouth.ac.uk/jtcp/vol4/iss2/15
  33. Naghizadeh, R. (2019). Investigation on the relationship of service quality on tourist satisfaction and loyalty: Case study of Ardabil County. Journal of Multidisciplinary Academic Tourism, 4(1), 1-14.‌ https://doi.org/10.31822/jomat.535199
  34. Pappalepore, I., Maitland, R., & Smith, A. (2010). Exploring urban creativity: Visitor experiences of Spitalfields, London. Tourism Culture & Communication, 10(3), 217-230.‌ https://doi.org/10.3727/109830410X12910355180946
  35. Pappalepore, I., Maitland, R., & Smith, A. (2014). Prosuming creative urban areas. Evidence from East London. Annals of tourism research, 44, 227-240.‌ https://doi.org/10.1016/j.annals.2013.11.001
  36. Rahimifard, G., Ghorbani, R., Babayi Aghdam, F. and Heydari Chiyane, R. (2021). Evaluation of Creative City Indicators in Creating a Creative Tourism City (Case Study: Khoy). Human Geography Research, 53(4), 1509-1522. https://doi.org/10.22059/jhgr.2021.303752.1008127 [In Persian].
  37. Richards, G. & Wilson, J. (2006). Developing Creativity in Tourist Experiences: A Solution to the Serial Reproduction of Culture. Tourism Management, 27.1209-1223. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2005.06.002
  38. Richards, G. (2011). Creativity and tourism: The state of the art. Annals of tourism research, 38(4), 1225-1253.‌ https://doi.org/10.1016/j.annals.2011.07.008
  39. Richards, G. (2019). Creative tourism: opportunities for smaller places?. Tourism & Management Studies, 15(1SI), 7-10.‌ https://doi.org/10.18089/tms.2019.15SI01
  40. Richards, G. (2020). Designing creative places: The role of creative tourism. Annals of tourism research, 85, 102922.‌ https://doi.org/10.1016/j.annals.2020.102922
  41. Richards, G. and Raymond, C. (2000). Creative Tourism. ATLAS News, 23, 16– 20.
  42. Richards, G., & Marques, L. (2012). Exploring creative tourism: Editors introduction.‌ https://pearl.plymouth.ac.uk/jtcp/vol4/iss2/12
  43. Richards, G., & Wilson, J. (Eds.). (2007). Tourism, creativity and development (Vol. 10). London: Routledge.‌ https://doi.org/10.4324/9780203933695
  44. Safair Pour M, Jafari Y. (2021). Analysis of the status of creative tourism components in the metropolises of Tabriz as the capital of tourism in Islamic countries. jgs. 21(60), 107-126. http://dx.doi.org/10.52547/jgs.21.60.107 [In Persian].
  45. Sano, H. (2016). Theoretical consideration on creative tourism. Journal of Global Tourism Research, 1(2), 127-132.‌ http://dx.doi.org/10.37020/jgtr.1.2_127
  46. Sinatra, F. (2017, October). Identifying Creative Urban Landscape towards Creative Tourism in Bandung: A Preliminary Study. In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 91, No. 1, p. 012026). IOP Publishing.‌ doi :10.1088/1755-1315/91/1/012026
  47. Škare, M., Soriano, D. R., & Porada-Rochoń, M. (2021). Impact of COVID-19 on the travel and tourism industry. Technological Forecasting and Social Change, 163, 120469.‌ https://doi.org/10.1016/j.techfore.2020.120469
  48. Taghvaei, M., Mousavikifteh, M. and Ghasemi alvari, F. (2022). Explaining Creative Tourism Development Strategies in Tourism Services (Case study: Isfahan City). Spatial Planning, 12(4), 125-146. https://doi.org/10.22108/sppl.2023.135565.1675 [In Persian].
  49. Tan, S. K., Kung, S. F., & Luh, D. B. (2013). A model of ‘creative experience’in creative tourism. Annals of tourism research, 41, 153-174.‌ http://dx.doi.org/10.1016/j.annals.2012.12.002
  50. Tan, S. K., Luh, D. B., & Kung, S. F. (2014). A taxonomy of creative tourists in creative tourism. Tourism Management, 42, 248-259.‌ https://doi.org/10.1016/j.tourman.2013.11.008
  51. Tapfuma, M. M., Musavengane, R., & Magwaza, R. (2024). The role of creative tourism through arts and crafts in promoting inclusive tourism in Zimbabwe. Journal of Tourism and Cultural Change, 22(1), 1-20.‌ http://dx.doi.org/10.1080/14766825.2023.2231401
  52. Tovmasyan, G. (2016). Tourism development trends in the world. European Journal of Economic Studies, (3), 429-434.‌ https://doi.org/10.13187/es.2016.17.429
  53. Travel, Tourism & Hospitality. (2024). Share of travel and tourism's total contribution to GDP worldwide in 2019 and 2023, with a forecast for 2024 and 2034. Statista. https://www.statista.com/statistics/1099933/travel-and-tourism-share-of-gdp/
  54. Tu, B. (2019, August). The Era Context of Supply-side Reform of China's Music Culture and Creative Industry in the New Era. In 5th International Conference on Arts, Design and Contemporary Education (ICADCE 2019) (pp. 229-235). Atlantis Press.‌ https://www.atlantis-press.com/article/125916091
  55. Walsh, D., & Downe, S. (2005). Meta‐synthesis method for qualitative research: a literature review. Journal of advanced nursing, 50(2), 204-211. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2005.03380.x
  56. Yin, Z., Huang, A., & Wang, J. (2023). Memorable Tourism Experiences’ Formation Mechanism in Cultural Creative Tourism: From the Perspective of Embodied Cognition. Sustainability, 15(5), 4055.‌ https://doi.org/10.3390/su15054055
  57. Zimmer, L. (2006). Qualitative meta‐synthesis: a question of dialoguing with texts. Journal of advanced nursing, 53(3), 311-318. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2006.03721.x
نشریه گردشگری شهری
دوره 12، شماره 3
مهر 1404
صفحه 113-126

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار