تعیین پیشران‌های کلیدی مؤثر بر گردشگری پایدار مطالعه موردی: شهر طرقبه

نوع مقاله : علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان

گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران

10.22059/jut.2025.392159.1274

چکیده

امروزه گردشگری به‌عنوان یکی از صنایع برجسته جهانی مطرح است که علاوه بر ایفای نقش به‌عنوان محرک رشد اقتصادی، بستری کلیدی برای ارتقای توسعه پایدار شهری نیز به شمار می‌آید. باوجوداین، بسیاری از شهرها علی‌رغم برخورداری از ظرفیت‌های قابل‌توجه گردشگری، در بهره‌گیری از این مزیت‌ها جهت دستیابی به نتایج پایدار توسعه با دشواری مواجه بوده‌اند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل کلیدی اثرگذار بر گردشگری در ابعاد مختلف پایداری و بررسی میزان همبستگی میان آن‌ها در شهر طرقبه انجام‌شده است؛ شهری که از منابع و امکانات متمایزی برخوردار بوده و قابلیت بهره‌برداری در مسیر توسعه گردشگری شهری را دارد. از منظر روش‌شناسی، این تحقیق کاربردی با رویکرد آینده‌پژوهی و ترکیبی از روش‌های کمی و کیفی صورت پذیرفته است. در مرحله نخست، عوامل مرتبط از طریق مشاوره با دوازده متخصص گردشگری که به روش نمونه‌گیری گلوله برفی انتخاب شدند، شناسایی گردید. در مرحله دوم، با استفاده از پرسشنامه نیمه ساختاریافته، عوامل اصلی مؤثر بر توسعه گردشگری پایدار در طرقبه تعیین و سپس به کمک ماتریس اثرات متقاطع، میزان تأثیرگذاری و وابستگی متغیرها مورد ارزیابی قرار گرفت. یافته‌های پژوهش بیانگر بی‌ثباتی در نظام گردشگری طرقبه است و شش عامل اصلی را آشکار می‌سازد: (۱) رویدادهای فرهنگی نظیر جشنواره‌ها، نمایشگاه‌ها، همایش‌ها و سمینارها؛ (۲) سرمایه‌گذاری بخش خصوصی؛ (۳) ارتقای رقابت‌پذیری؛ (۴) توزیع عادلانه امکانات؛ (۵) چارچوب‌های سیاست‌گذاری کلان؛ و (۶) گسترش محیط‌های ساخته‌شده مرتبط با گردشگری. این عوامل در مجموع نیروهای تعیین‌کننده‌ای محسوب می‌شوند که مسیر توسعه گردشگری پایدار شهر را ترسیم می‌کنند..

کلیدواژه‌ها

مراجع

  1. احمدزاده، جهان‌افروز؛ حاجی علی‌اکبری، فیروزه و درودی، هما. (1402). شناسایی و تحلیل پیشران‌های اجتماعی حاکم بر سیاست‌گذاری توسعه گردشگری شهرهای ایران در افق 1404 با رویکرد آینده‌پژوهی. مجله گردشگری شهری، 10 (1)، 133-149. http://doi.org/10.22059/JUT.2023.348349.1066
  2. اسلامیان، پگاه و شاهیوندی، احمد. (1403). آینده‌پژوهی شهرهای رقابت‌پذیر در زمینه گردشگری با رویکرد سناریو نگاری مطالعه موردی: شهر اصفهان. مجله گردشگری شهری، 11 (1)، 59-76. https://doi.org/10.22059/jut.2024.337371.1001
  3. جوان، فرهاد؛ حجت شمامی، سیروس و سیفی زاده، محمد. (1400). واکاوی پیشران‌های مؤثر بر توسعه گردشگری کلان‌شهر رشت مبتنی بر رویکرد آینده‌پژوهی. پژوهش‌های برنامه و توسعه،2(2)، 161-186. https://doi.org/10.22034/pbr.2021.138467
  4. حاتمی‌نژاد، حسین؛ پوراحمد، احمد و نصرت هشی، مرتضی. (1398). آینده‌پژوهی در بافت فرسوده شهری؛ مطالعه موردی: ناحیه یک، منطقه 9 شهر تهران. اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، 28(109)، 37-55. https://doi.org/10.22131/sepehr.2019.35637
  5.  حیدری مستعلی، سحر؛ جباریان امیری، بهمن و علیزاده شعبانی، افشین. (1397). بررسی اثرات مخرب گردشگری در شهرستان طرقبه شاندیز با کاربرد مدل تخریب. پژوهش‌های محیط‌زیست، 9(17)، 43-54. https://dorl.net/dor/20.1001.1.20089597.1397.9.17.10.7
  6. خزایی، سعید؛ ناظمی، امیر، حیدری، امیرهوشنگ، علیزاده، عزیز و کاشانی، حامد. (1394). مبانی آینده‌پژوهی و روش‌های آن. تهران: انتشارات مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور.
  7. دانیالی، سحر و شریف‌زادگان، محمدحسن. (1398). برنامه‌ریزی راهبردی توسعه شهری مبتنی بر رویکرد سناریونویسی (مطالعه موردی: شهر قزوین). مهندسی جغرافیایی سرزمین،3(6)، 31-47.
  8. ده‌ده‌زاده سیلابی، پروین و احمدی‌فرد، نرگس. (1398). تعیین پیشران‌های کلیدی مؤثر بر توسعه گردشگری با رویکرد آینده‌پژوهی (مطالعه: شهرستان‌های استان مازندران). جغرافیا و پایداری محیط (پژوهشنامه جغرافیایی)، 9(30)، 73-89. https://doi.org/10.22126/ges.2019.1064
  9. سیاح‌مفضلی، اردشیر. (1395). بررسی جایگاه آینده‌نگاری و آینده‌پژوهی در مدیریت بحران شهری. تهران: مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران.
  10. علی‌اکبری، اسماعیل؛ پوراحمد، احمد و جلال‌آبادی، لیلا. (1397). شناسایی پیشران‌های مؤثر بر وضعیت آینده گردشگری پایدار شهر کرمان با رویکرد آینده‌پژوهی. گردشگری و توسعه، 7(1)، 156-178.
  11. کاظمی، مهدی. (1390). مدیریت گردشگری. تهران: انتشارات سمت.
  12. محسنی، رضاعلی. (1388). گردشگری پایدار در ایران: کارکردها، چالش‌ها و راهکارها. فضایی جغرافیایی، 9(28)، 149-171.
  13. کلانتری خلیل‌آباد، حسین؛ قنبری، ارغوان، ربیعی فر، ولی‌الله و محمدی، شهرام. (1391). تبیین جایگاه ساختاری - عملکردی اقتصاد گردشگری شهرستان دماوند از دیدگاه گردشگری پایدار. مطالعات اجتماعی گردشگری، 1(2)، 160-180. http://www.journalitor.ir/Article/35098
  14. یاری حصار، ارسطو و باختر، سهیلا. (1393). ارزیابی شاخص‌های گردشگری پایدار روستایی از منظر جامعه محلی و گردشگران (مطالعه موردی: شهرستان نیز). برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 6(22)، 121-134. https://dorl.net/dor/20.1001.1.22516735.1395.6.22.10.0
  15. Agyeiwaah, E., McKercher, B., & Suntikul, W. (2017). Identifying core indicators of sustainable tourism: A path forward?. Tourism Management Perspectives, 24, 26-33. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2017.07.005
  16. Ahmadzadeh, J., Haji Aliakbari, F., & Doroudi, H. (2023). Identification and analysis of social drivers governing tourism development policymaking in Iranian cities by 2025 with a futures studies approach. Journal of Urban Tourism, 10(1), 133–149. http://doi.org/10.22059/JUT.2023.348349.1066 [in Persian].
  17. Aleshinloye, K. D., Woosnam, K. M., Tasci, A. D., & Ramkissoon, H. (2022). Antecedents and outcomes of resident empowerment through tourism. Journal of Travel Research, 61(3), 656-673. https://doi.org/10.1177/0047287521990437
  18. Ali Akbari, E., Pourahmad, A., & Jalalabadi, L. (2018). Identifying key drivers affecting the future of sustainable tourism in Kerman city with a futures studies approach. Tourism and Development, 7(1), 156–178. [in Persian].
  19. Azam, M., Alam, M. M., & Hafeez, M. H. (2018). Effect of tourism on environmental pollution: Further evidence from Malaysia, Singapore and Thailand. Journal of cleaner production, 190, 330-338. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2018.04.168
  20. Daniali, S., & Sharifzadegan, M. H. (2019). Strategic urban development planning based on a scenario-writing approach (Case study: Qazvin city). Geographical Engineering of the Territory, 3(6), 31–47. [in Persian].
  21. Dedezadeh-Silabi, P., & Ahmadifard, N. (2019). Identifying key drivers influencing tourism development with a futures studies approach (Case study: Counties of Mazandaran Province). Geography and Environmental Sustainability (Geographical Research Journal), 9(30), 73–89. https://doi.org/10.22126/ges.2019.1064 [in Persian].
  22. Ekanayake, E. M., & Long, A. E. (2012). Tourism development and economic growth in developing countries. The International Journal of Business and Finance Research, 6(1), 61-63. https://ssrn.com/abstract=1948704
  23. Eslamiān, P., & Shahivandi, A. (2024). Futures studies of competitive cities in tourism with a scenario planning approach: A case study of Isfahan. Journal of Urban Tourism, 11(1), 59–76. https://doi.org/10.22059/jut.2024.337371.1001 [in Persian].
  24. Fayos-Solà, E., Alvarez, M. D., & Cooper, C. (Eds.). (2014). Tourism as an instrument for development: A theoretical and practical study. Emerald Group Publishing.
  25. Font, X., Torres-Delgado, A., Crabolu, G., Palomo Martinez, J., Kantenbacher, J., & Miller, G. (2023). The impact of sustainable tourism indicators on destination competitiveness: The European Tourism Indicator System. Journal of Sustainable Tourism, 31(7), 1608-1630. https://doi.org/10.1080/09669582.2021.1910281
  26. Godet, M., Durance, P., & Gerber, A. (2008). Strategic foresight la prospective. Cahiers du LIPSOR, 143. http://innovbfa.viabloga.com/files/LIPSOR___Strategic_Foresight.pdf
  27. Grilli, G., Tyllianakis, E., Luisetti, T., Ferrini, S., & Turner, R. K. (2021). Prospective tourist preferences for sustainable tourism development in Small Island Developing States. Tourism Management, 82, 104178. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2020.104178
  28. Guo, Y., Jiang, J., & Li, S. (2019). A sustainable tourism policy research review. Sustainability, 11(11), 3187. https://doi.org/10.3390/su11113187
  29. Han, S., Ramkissoon, H., You, E., & Kim, M. J. (2023). Support of residents for sustainable tourism development in nature-based destinations: Applying theories of social exchange and bottom-up spillover. Journal of Outdoor Recreation and Tourism, 43, 100643. https://doi.org/10.1016/j.jort.2023.100643
  30. Hataminejad, H., Pourahmad, A., & Nosrat Hoshi, M. (2019). Futures studies in urban deteriorated fabric; Case study: District 1, Region 9, Tehran. Geographical Information (Sepehr), 28(109), 37–55. https://doi.org/10.22131/sepehr.2019.35637 [in Persian].
  31. Heidari Mestaali, S., Jabarian Amiri, B., & Alizadeh Shabani, A. (2018). Assessing the destructive effects of tourism in Torghabeh–Shandiz County using a degradation model. Environmental Research, 9(17), 43–54. https://dorl.net/dor/20.1001.1.20089597.1397.9.17.10.7 [in Persian].
  32. Hysa, B., Karasek, A., & Zdonek, I. (2021). Social media usage by different generations as a tool for sustainable tourism marketing in society 5.0 idea. Sustainability, 13(3), 1018. https://doi.org/10.3390/su13031018
  33. Jackson, L. M. (2019). The psychology of prejudice: From attitudes to social action (2nd ed.). American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/12317-000
  34. Javan, F., Hojjat Shomami, S., & Seyfizadeh, M. (2021). Analysis of key drivers affecting tourism development in Rasht metropolis based on a futures studies approach. Research in Planning and Development, 2(2), 161–186. https://doi.org/10.22034/pbr.2021.138467 [in Persian].
  35. Kalantari Khalilabad, H., Ghanbari, A., Rabieifar, V., & Mohammadi, Sh. (2012). Explaining the structural–functional role of the tourism economy of Damavand County from the perspective of sustainable tourism. Tourism Social Studies, 1(2), 160–180. [in Persian].
  36. Kazemi, M. (2011). Tourism management. Tehran: SAMT Publications. [in Persian].
  37. Khazaei, S., Nazemi, A., Heidari, A. H., Alizadeh, A., & Kashani, H. (2015). Principles of futures studies and its methods. Tehran: Center for Research in Science and Technology Policy. [in Persian].
  38. Kişi, N. (2019). A strategic approach to sustainable tourism development using the A’WOT hybrid method: A case study of Zonguldak, Turkey. Sustainability, 11(4), 964. https://doi.org/10.3390/su11040964
  39. León-Gómez, A., Ruiz-Palomo, D., Fernández-Gámez, M. A., & García-Revilla, M. R. (2021). Sustainable tourism development and economic growth: Bibliometric review and analysis. Sustainability, 13(4), 2270. https://doi.org/10.3390/su13042270
  40. Malik, S., Chaudhry, I. S., Sheikh, M. R., & Farooqi, F. S. (2010). Tourism, economic growth and current account deficit in Pakistan: Evidence from co-integration and causal analysis. European Journal of Economics, Finance and Administrative Sciences, 22(22), 21-31.
  41. Manzoor, F., Wei, L., Asif, M., Haq, M. Z. U., & Rehman, H. U. (2019). The contribution of sustainable tourism to economic growth and employment in Pakistan. International journal of environmental research and public health, 16(19), 3785. https://doi.org/10.3390/ijerph16193785
  42. Maxim, C. (2016). Sustainable tourism implementation in urban areas: a case study of London. Journal of Sustainable Tourism, 24(7), 971-989. https://doi.org/10.1080/09669582.2015.1115511
  43. Mohseni, R. A. (2009). Sustainable tourism in Iran: Functions, challenges, and strategies. Geographical Space, 9(28), 149–171. [in Persian].
  44. Nepal, R., Al Irsyad, M. I., & Nepal, S. K. (2019). Tourist arrivals, energy consumption and pollutant emissions in a developing economy–implications for sustainable tourism. Tourism Management, 72, 145-154. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2018.08.025
  45. Rosato, P. F., Caputo, A., Valente, D., & Pizzi, S. (2021). 2030 Agenda and sustainable business models in tourism: A bibliometric analysis. Ecological Indicators, 121, 106978. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2020.106978
  46. Roxas, F. M. Y., Rivera, J. P. R., & Gutierrez, E. L. M. (2020). Mapping stakeholders’ roles in governing sustainable tourism destinations. Journal of Hospitality and Tourism Management, 45, 387-398. https://doi.org/10.1016/j.jhtm.2020.09.005
  47. Sayah-Mofasseli, A. (2016). The role of foresight and futures studies in urban crisis management. Tehran: Center for Studies and Planning of Tehran Municipality. [in Persian]
  48. Streimikiene, D., Svagzdiene, B., Jasinskas, E., & Simanavicius, A. (2021). Sustainable tourism development and competitiveness: The systematic literature review. Sustainable development, 29(1), 259-271. https://doi.org/10.1002/sd.2133
  49. World Tourism Organization (WTO). (2020). AlUla Framework for Inclusive Community Development through Tourism. https://doi.org/10.18111/9789284422135
  50. Yari Hisar, A., & Bakhtar, S. (2014). Evaluating rural sustainable tourism indicators from the perspective of local communities and tourists (Case study: Nir County). Regional Planning, 6(22), 121–134. https://dorl.net/dor/20.1001.1.22516735.1395.6.22.10.0 [in Persian].
نشریه گردشگری شهری
دوره 12، شماره 3
مهر 1404
صفحه 37-56

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار