نشریه گردشگری شهری

نشریه گردشگری شهری

واکاوی زنجیره ارزش گردشگری استان یزد با رویکرد تحلیل اهمیت-عملکرد

نوع مقاله : مقاله مستخرج از طرح پژوهشی

نویسندگان
علی دلشاد 1
فاطمه عزیزی 2
شقایق کاظمی نگاری 2
1 گروه مدیریت دولتی و گردشگری، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
2 گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و حسابداری، دانشگاه یزد، یزد، ایران
10.22059/jut.2026.399604.1314
چکیده
استان یزد باوجود ظرفیت‌های برجسته گردشگری، همواره با چالش‌هایی نظیر ناکارآمدی در مدیریت زنجیره ارزش و ضعف در هماهنگی بین ذی‌نفعان مواجه است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر باهدف تحلیل و ارزیابی زنجیره ارزش گردشگری یزد و با استفاده از روش تحلیل اهمیت_عملکرد انجام‌شده است. این مطالعه از نوع کاربردی و با رویکردی توصیفی_تحلیلی است. داده‌ها از طریق پرسشنامه میدانی از خبرگان و فعالان حوزه گردشگری یزد گردآوری‌شده است. نمونه‌گیری نیز به شیوه قضاوتی انجام گرفت و در نهایت تحلیل داده‌ها با استفاده از ماتریس اهمیت-عملکرد صورت پذیرفت. در ادامه نتایج نشان می‌دهد که از دید خبرگان و فعالین گردشگری یزد، شاخص «راهنمایان گردشگری» با میانگین هندسی 59/6 بیشترین اهمیت و «هتل‌ها و اقامتگاه‌های بوم‌گردی» با میانگین 88/4 بالاترین عملکرد را دارند. در مقابل «فروشگاه‌های خوراکی نیمه آماده» با میانگین 78/4 دارای کمترین اهمیت و «مدیریت سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی مقصد» با میانگین 04/3 دارای ضعیف‌ترین عملکرد می‌باشند. در همین راستا سیاست‌گذاران یزد باید بر عواملی نظیر: مدیریت سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی مقصد، بازاریابی دیجیتال و آموزش منابع انسانی تمرکز و نقاط قوتی مانند خدمات بهداشتی، هتل‌ها و اقامتگاه‌های بوم‌گردی و راهنمایان گردشگری را به مزیت رقابتی تبدیل کنند. درنهایت مشخص شد که مسئولین گردشگری یزد با ایجاد سازمان مدیریت مقصد، تقویت پلتفرم‌های دیجیتال و ارتقای زیرساخت‌های پایدار، باعث تسهیل در توسعه زنجیره ارزش گردشگری استان یزد خواهند شد.
کلیدواژه‌ها
استان یزد
تحلیل اهمیت-عملکرد
زنجیره ارزش
گردشگری
  1. دلشاد، زهرا؛ ربانی، مژده و دهقان دهنوی، حسن. (1399). ارائه الگوی زنجیره تأمین سبز جهت توسعه پایدار زیست‌محیطی با رویکرد مبتنی بر نظریه داده بنیاد و دیمتل. برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، 9(35)، 187-208. doi.org/10.22034/jtd.2023.385865.2742
  2. دلشاد، علی و اسدیان اردکانی، فائزه. (1402). ارائه الگوی بهینه زنجیره ارزش گردشگری استان یزد. گردشگری و توسعه، 12(3)، 119-131. doi.org/10.22034/jtd.2023.385865.2742
  3. حکمت‌نیا، حسن. ‌(۱۴۰۴). نقش تمرکززدایی از شهر یزد در توسعه متعادل منطقه‌ای استان یزد. فصلنامه علمی پژوهش‌های بوم‌شناسی شهری، ۱۶ (2)، ‌۳۱–۵۲.‌   doi.org/10.30473/grup.2024.70474.2832
  4. رضوانی، محمدرضا؛ زحمتکش سردوراهی، مهدیه و زحمتکش سردوراهی، حجت. (1405). بررسی شاخص‌های مؤثر بر توسعه پایدار گردشگری در انتخاب مقصد گردشگری سلامت مطالعه موردی: استان یزد. مجله گردشگری شهری، 13(1)، 1-12. doi: 10.22059/jut.2026.394044.1290
  5. زرندیان، ندا و اشقلی فراهانی، گیتا. (۱۴۰۴). تحلیل ادراک گردشگران داخلی از منظر حسی شهر یزد با تأکید بر حواس پنج‌گانه. مجله گردشگری شهری، ۱۲ (2)، ۸۱–۹۸. doi.org/10.22059/jut.2025.392115.1273
  6. ضرغام بروجنی، حمید؛ تقوی فرد، محمدتقی و عزیزی، عذرا. (1400). تحلیل مضامین مؤثر بر خلق ارزش از طریق زنجیره تأمین یکپارچه الکترونیکی خدمات گردشگری ایران. گردشگری و توسعه، 10(1)، 321-335. doi.org/10.52547/journalitor.36273.10.19.91
  7. فرزین، محمدرضا؛ شکاری، فاطمه و عزیزی، فاطمه. (1397). رقابت‌پذیری مقصد گردشگری: تحلیل اهمیت- عملکرد (موردمطالعه: شهر یزد و شهر شیراز). فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری، 13(44)، 219-247. doi.org/10.22054/tms.2018.9653
  8. محمدزاده لاریجانی، فاطمه؛ دربان آستانه، علیرضا؛ رضوانی، محمدرضا و مطیعی لنگرودی، سید حسن. (1398). شناسایی و اولویت‌بندی مؤلفه‌ها و فرایندهای مؤثر در ارزیابی عملکرد مدیریت زنجیره تأمین گردشگری کوهستانی-جنگلی (موردمطالعه: منطقه مازندران مرکزی).  مجله گردشگری شهری، 6(1)، 87-106.doi: 10.22059/jut.2018.254027.464
  9. مرادجو نمین، مهدی؛ بدیع زاده، علی؛ حیدرزاده، کامبیز و سیدین، سید حسام. (1398). ارائه الگوی توسعه کارآفرینی گردشگری مبتنی بر زنجیره‌های ارزشی در ایران: موردمطالعه استان اردبیل. مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، 62 (ویژه (روانشناسی)، 514- 526. doi.org/10.22038/mjms.2019.15133
  10. مروتی شریف‌آبادی، علی؛ عندلیب اردکانی، داوود و برزگربفرویی، فایزه. (1401). تأثیر مدیریت زنجیره تأمین میهمان‌نوازی پایدار بر رضایت و وفاداری مشتریان. برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، 11(42)، 33-61.. doi.org/10.22080/jtpd.2023.23125.3660
  11. نوری، محبوبه؛ رضایی، محمدرضا و یاراحمدی، منصوره. (۱۴۰۰). تحلیل اهمیت-عملکرد شاخص‌های حکمروایی خوب در شهر میراث جهانی یزد. پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، ۱۲ (۴۶)، ۱–۱۶. doi: 10.30495/jupm.2021.4128

 

  1. Ayele, L. A., & Singh, A. (2024). Tourism value chain, quality tourism experience and competitive advantage: Evidence from star-rated hotels in Ethiopia. Geo Journal of Tourism and Geosites, 54, 831-841. https://doi.org/10.30892/gtg.542spl07-1258
  2. Azizi, E., Zargham Boroujeni, H., Ziaei, M., & Taghavi Fard, M. T. (2022). Framework for value creation through an integrated electronic tourism services supply chain. Journal of Tourism Social Studies, 10(19), 91-114. https://doi.org/10.52547/journalitor.36273.10.19.91 [In Persian]
  3. Chambwe, M., & Saayman, A. (2025). A framework for tourism value chain ownership in rural communities. Community Development Journal, 60(2), 323-340. https://doi.org/10.1093/cdj/bsae022
  4. Chao, P. W., & Mugobi, T. I. (2024). Tourism value chain determinants toward destination competitiveness and how they influence tax base and mobile application usage as a mediating variable: A case of Tanzania. Research Journal of Hospitality and Tourism Management, 3(1), 17-30. https://doi.org/10.52589/RJHTM-OAXICI8Z
  5. Delshad, A., & Asadian Ardakani, F. (2023). Presenting an optimal model of the tourism value chain in Yazd Province. Tourism and Development, 12(3), 119-131. https://doi.org/10.22034/jtd.2023.385865.2742 [In Persian]
  6. Delshad, Z., Rabbani, M., & Dehghan Dehnavi, H. (2021). Presenting a green supply chain model for sustainable environmental development using a grounded theory and DEMATEL approach. Tourism Planning and Development, 9(35), 187-208. https://doi.org/10.22034/jtd.2023.385865.2742 [In Persian]
  7. Djeri, L., Stamenković, P., Blešić, I., Milićević, S., & Ivkov, M. (2018). An importance-performance analysis of destination competitiveness factors: Case of Jablanica district in Serbia. Economic Research - Ekonomska Istraživanja, 31(1), 811-826. https://doi.org/10.1080/1331677X.2018.1456351
  8. Farzin, M., Shekari, F., & Azizi, F. (2018). Tourism destination competitiveness: Importance-performance analysis (Case study: Yazd and Shiraz cities). Quarterly Journal of Tourism Management Studies, 13(44), 219-247. https://doi.org/10.22054/tms.2018.9653 [In Persian]
  9. Hekmatnia, H. (2025). The role of decentralization from the city of Yazd in the balanced regional development of Yazd Province. Urban Ecological Research, 16(2), 31-52. https://doi.org/10.30473/grup.2024.70474.2832 [In Persian]
  10. Helfat, C. E., Kaul, A., Ketchen Jr, D. J., Barney, J. B., Chatain, O., & Singh, H. (2023). Renewing the resource-based view: New contexts, new concepts, and new methods. Strategic Management Journal, 44(6), 1357-1390. https://doi.org/10.1002/smj.3500
  11. Hernández, D. M. P., Ramón-Hernández, P., & Jiménez-Rodríguez, D. J. (2025). La cadena de valor y la economía social y solidaria de la actividad artesanal como parte del turismo alternativo: Una revisión sistemática de la literatura. PASOS Revista de Turismo y Patrimonio Cultural, 23(2), 523-537. https://doi.org/10.25145/j.pasos.2025.23.035
  12. Keikavoosi-Arani, L., & Moghadasi, J. (2024). Evaluation of the quality of safe dental services based on the perception of patients with the IPA approach: A powerful diagnostic tool for managers. BMC Health Services Research, 24(1), 1647. https://doi.org/10.1186/s12913-024-11955-4
  13. Lara-Morales, O., & Clarke, A. (2024). Sustainable tourism value chain analysis as a tool to evaluate tourism's contribution to the sustainable development goals and local Indigenous communities. Journal of Ecotourism, 23(2), 129-147. https://doi.org/10.1080/14724049.2022.2147189
  14. Liu, Y. (2022). A geographical retheorization of the tourism value chain. Erdkunde, (H. 1), 59-68. https://doi.org/10.3112/erdkunde.2022.01.05
  15. Maher, A., & Mahrous, T. (2014). Determining the critical factors of the tourism value chain: An importance-performance analysis. Journal of Association of Arab Universities for Tourism and Hospitality, 11(2), 137-152. https://doi.org/10.21608/jaauth.2014.57121
  16. Mele, E., & Cantoni, L. (2018). Localization of tourism destinations' websites: Theory and practices. In Innovative perspectives on tourism discourse (pp. 132-154). IGI Global Scientific Publishing. https://doi.org/10.4018/978-1-5225-2930-9.ch008
  17. Mohammadzadeh Larijani, F., Darban Astaneh, A., Rezvani, M., & Motiee Langroodi, S. H. (2019). Identification and prioritization of effective components and processes in performance evaluation of forest-mountain tourism supply chain management (Central Mazandaran). Urban Tourism, 6(1), 87-106. https://doi.org/10.22059/jut.2018.254027.464 [In Persian]
  18. Moradjo Namin, M., Badi'zadeh, A., Heidarzadeh, K., & Seyedin, S. (2020). Presenting a model for tourism entrepreneurship development based on value chains in Iran: A case study of Ardabil province. Journal of Mashhad University of Medical Sciences Faculty, 62(Special Issue (Psychology)), 514-526. https://doi.org/10.22038/mjms.2019.15133 [In Persian]
  19. Morouvati Sharifabadi, A., Andalib Ardakani, D., & Barzegarbafrouei, F. (2022). The impact of sustainable hospitality supply chain management on customer satisfaction and loyalty. Tourism Planning and Development, 11(42), 33-61. https://doi.org/10.22080/jtpd.2023.23125.3660 [In Persian]
  20. Nooteboom, B. (2007). Service value chains and effects of scale. Service Business, 1(2), 119-139. https://doi.org/10.1007/s11628-006-0009-4
  21. Noori, M., Rezaei, M. R., & Yarahmadi, M. (2021). Importance-performance analysis of good governance indicators in Yazd, the World Heritage City. Journal Research and Urban Planning, 12(46), 1-16. https://doi.org/10.30495/jupm.2021.4128 [In Persian]
  22. Porter, M. E. (1985). The value chain. In Competitive advantage: Creating and sustaining superior performance (pp. 33-61). Free Press.
  23. Pratiwi, A. A., Wessiani, N. A., Suwignjo, P., & Fadli, R. (2024). Industrial cluster design using value chain analysis and diamond Porter's model (Case study in Batik Trusmi Cirebon center). In E3S Web of Conferences (Vol. 517, p. 05005). EDP Sciences. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202451705005
  24. Rezvani, M. R., Zahmatkesh Saredorahi, M., & Zahmatkesh Saredorahi, H. (2026). Investigating the effective indicators on the sustainable development of tourism in choosing a health tourism destination: A case study of Yazd Province. Urban Tourism, 13(1), 1-12. https://doi.org/10.22059/jut.2026.394044.1290 [In Persian]
  25. Romero, I., Fernández-Serrano, J., & Cáceres-Carrasco, R. (2023). Technological capabilities and global value chains: Insights from Spanish SMEs in the hotel industry. Journal of Hospitality and Tourism Insights, 7(1), 583-601. https://doi.org/10.1108/JHTI-08-2022-0362
  26. Song, H., Liu, J., & Chen, G. (2013). Tourism value chain governance: Review and prospects. Journal of Travel Research, 52(1), 15-28. https://doi.org/10.1177/0047287512457264
  27. Sundram, S. D., & Gani, A. A. (2022). Importance performance analysis (IPA) on tourism destination competitiveness in Mabul Island, Sabah. International Journal of Academic Research in Business & Social Sciences, 12(2), 110-129. https://doi.org/10.6007/IJARBSS/v12-i2/11536
  28. Sutomo, Y. A. W., Sianipar, C. P., Onitsuka, K., & Hoshino, S. (2024). Evaluating policy environment for community-based rural tourism: Multi-actor perspectives in tourism value chain. Journal of Regional and City Planning, 35(3), 280-304. https://doi.org/10.5614/jpwk.2024.35.3.3
  29. Thees, H., Erschbamer, G., & Pechlaner, H. (2020). The application of blockchain in tourism: Use cases in the tourism value system. European Journal of Tourism Research, 26, 2602. https://doi.org/10.54055/ejtr.v26i.1933
  30. UNWTO. (2013). Tourism value chain model. United Nations World Tourism Organization. https://doi.org/10.18111/9789284415496
  31. Vila, T. D., & Darcy, S. (2025). Beyond technical website compliance: Identifying and assessing accessible tourism value chain information content on national tourism organisation websites. Tourism Management Perspectives, 55, 101332. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2024.101332
  32. Zarandian, N., & Ashghali Farahani, G. (2025). Analyzing domestic tourists' perception of the multisensory landscape of Yazd with an emphasis on the five senses. Journal of Urban Tourism, 12(2), 81-98. https://doi.org/10.22059/jut.2025.392115.1273 [In Persian]
  33. Zheng, J. (2025). Tourism supply chain resilience assessment and optimization based on complex networks and genetic algorithms. Systems and Soft Computing, 7, 200214. https://doi.org/10.1016/j.sasc.2025.200214
نشریه گردشگری شهری
دوره 13، شماره 3
پاییز 1405
صفحه 79-95