نشریه گردشگری شهری

نشریه گردشگری شهری

صورت‌بندی الگوی حکمرانی داده‌محور به‌منظور ارتقای تجربه دیجیتال زیارت در مشهد: رویکردی مبتنی بر ریزبنیان‌ها

نوع مقاله : علمی - پژوهشی مستقل

نویسنده
امیر حسین مرادی دلوئی
عضو هیئت علمی گروه حکمرانی زیارت، پژوهشکده زیارت، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، مشهد، ایران
10.22059/jut.2026.416872.1398
چکیده
مقدمه: در اقتصاد دیجیتال، مزیت رقابتی صنایع زیرساختی به قابلیت‌های ارکستراسیون منابع و داده وابسته شده است. در کلان‌شهر مشهد، مدیریت هوشمند زائران به دلیل وابستگی خدمات شهری به زیرساخت‌های ارتباطی، ضرورتی راهبردی است که بخشی از هویت خدمت و تجربه زیارت را شکل می‌دهد.

هدف: این پژوهش با هدف تبیین ریزبنیان‌های مزیت رقابتی پایدار در زیرساخت‌های دیجیتال و صورت‌بندی الگوی حکمرانی داده‌محور با دلالت‌هایی برای بهبود تجربه زیارت انجام شد.

روش: این مطالعه کاربردی با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای جهت‌دار، بر پایه منطق استقرایی ـ قیاسی اجرا گردید. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۱۵ نفر از خبرگان صنعت مخابرات و گردشگری و اعضای هیئت علمی گردآوری و در نرم‌افزار MAXQDA 2020 تحلیل شدند.

یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد ریزبنیان‌های مزیت رقابتی شامل ۱۳ مقوله محوری است که در پنج بعد استراتژیک هزینه، کیفیت، نوآوری، زمان و قابلیت تحویل سازماندهی شده‌اند. مفهوم مرکزی حکمرانی داده‌محور، این مقولات را یکپارچه ساخته و الگوی نهایی پژوهش را شکل می‌دهد. اعتمادپذیری یافته‌ها بر اساس معیارهای گوبا و لینکلن ارزیابی شد و شاخص توافق بین کدگذاران (کاپای فلیس بالاتر از ۸۰ درصد) نیز تأییدکننده نتایج بود.

نتیجه‌گیری: حکمرانی داده‌محور با استانداردسازی سیاست‌ها، هماهنگ‌سازی ذی‌نفعان و یکپارچه‌سازی جریان‌های داده، مقولات را در قالب الگوی نهایی پیوند می‌دهد. این الگو نشان می‌دهد که در بستر زیارت هوشمند، چرخه یادگیری تطبیقی، بازخوردهای دیجیتال زائران را به بازآرایی منابع پیوند داده و با تقویت اعتماد دیجیتال، به بهبود تجربه زائران و ارتقای کیفیت خدمات هوشمند شهری منجر می‌شود.
کلیدواژه‌ها
تجربه دیجیتال زیارت
حکمرانی داده محور
ریزبنیان‌ها
مزیت رقابتی
  1.  الوداری، حسن و اعتماد، سیدمهدی. (1404). رهبری دیجیتال؛ راه‌حل کسب مزیت رقابتی در عصر دیجیتال. تکنولوژی در کارآفرینی و مدیریت استراتژیک، (1)14، 1-15.
  2. میرزا ابوالحسن خان ایلچی، سارا؛ حسین زاده شهری، معصومه و حقیقی نسب، منیژه. (1404). هم‌آهنگ‌سازی در اکوسیستم‌های بازاریابی: بازیگران، سازوکارها و پیامدها. چشم انداز مدیریت بازرگانی، 24(63)، 90-115.‌https://doi.org/10.48308/jbmp.2025.240955.1698
  3. بازرگان هُرَندی، عباس. ‌(۱۴۰۴). مقدمه‌ای بر روش‌های تحقیق کیفی و آمیخته: رویکردهای متداول در علوم رفتاری. تهران: نشر کتاب دیدآور.
  4. براتی، احسان؛ نبی الهی، اکبر و خانی، ناصر. (1402). بررسی ارتباط بین شاخص‌های ارتقای تنظیمگری و فرایندهای چارچوب حاکمیت فناوری اطلاعات. مدیریت اطلاعات،  9(2)، 135-158.‌ https://doi.org/10.22034/aimj.2025.442593.1584
  5. برداره، میثم و دژوند، سیده مینا. (1404). تحلیل عملکرد حسگر مبتنی بر اینترنت اشیاء پردازش کلان داده و مدل. یادگیری ماشین برای سامانه پایش بلادرنگ در صنعت خودروسازی. چهارمین کنگره بین‌المللی مدیریت، اقتصاد، علوم انسانی و توسعه کسب‌وکار.
  6. بیات، ناصر؛ داودی دهاقانی، ابراهیم و حیدربیگی، علی. (1402). شیوه‌های ارتقای رضایت گردشگران مذهبی از خدمات پلیس در شهر مشهد. مجله گردشگری شهری، 10(4)، 37-53. doi: 10.22059/jut.2023.343560.1042
  7. پاکدل، ممحمد رضا؛ حقیقت‌منفرد، جلال و علیقلی، منصوره. (1402). ارائه مدل بومی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری اعتماد دیجیتال. فصلنامه مدیریت توسعه و تحول، 16(56)، 78-97.
  8. رضایی مقدم، علی؛ مشکینی، ابوالفضل و رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا. (1398). اولویت‌بندی ذی‌نفعان گردشگری مذهبی کلان‌شهر مشهد. مجله گردشگری شهری، 6(4)، 129-143. doi: 10.22059/jut.2020.244833.402
  9. حکیمی، فاطمه و دهقانی اشکذری، محمدرضا. (1402). بررسی تأثیر نوآوری باز بر مزیت رقابتی با نقش میانجی مدیریت ریسک و استراتژی سازمان (مطالعه موردی: پارک علم و فناوری شهر یزد). دومین همایش الکترونیک پژوهش‌های مدیریت کسب‌وکار اخلاقی، یزد.
  10. خاوریان گرمسیر، امیررضا؛ جشنی، مهسا؛ خادم، فاطمه؛ شکوری، بهنوش و ابراهیمی ترک محله، ابراهیم. (1403). تحلیلی بر نقش تکنولوژی‌های هوشمند گردشگری در تجربه به‌یادماندنی گردشگران شهری در ایران. مجله گردشگری شهری، 11(4)، 19-37.‌ doi: 10.22059/jut.2024.366326.1160
  11. خدیوی، اسداله و استوان، ناهیده. (1404). نقش توانمندسازی روان‌شناختی و فضیلت سازمانی بر وفاداری سازمانی. مطالعات سیاست‌گذاری تربیت‌معلم، 7(4)، 1-16.‌ doi: 10.48310/edup.2026.21541.1444
  12. رستگار؛ ابراهیمی؛ شفیعی و کلاهی. (1402). مدیریت منابع انسانی هوشمند: تبیین الزامات و بسترهای فناوری محور در شرکت‌های دانش‌بنیان. فصلنامه توسعه تکنولوژی صنعتی, 21(52)، 13-24.‌
  13. رمضانی، سارا؛ اسفیدانی، محمد رحیم و انصاری، منوچهر. (1400). شناسایی و بررسی عوامل مؤثر بر اکوسیستم بازاریابی دیجیتال در صنعت بانکداری (موردمطالعه: بانک ملت). فصلنامه انجمن علوم مدیریت ایران، 16(64)، 63-86.‌
  14. روشن نژاد، مژگان. (1402). بلوغ تحلیل‌گری و کارکردهای مدیریت منابع انسانی نقدی بر کتاب منابع انسانی داده محور: نحوه استفاده از تحلیل‌ها و شاخص‌های کلیدی پیشبرد عملکرد. پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، 23(3)، 255-284.‌
  15. سلجی، نفیسه. (1403). شناسایی الگوی توسعه هوش مصنوعی و فناوری‌های هوشمند در بهبود تجربه گردشگری شهری. مجله گردشگری شهری، 11(4)، 77-93.
  16. سیدجوادین؛ نصرت‌پناه و رحمانی گوهر. (1404). تأثیر قابلیت‌های مدیریت دانش کلان داده بر نوآوری، مزیت رقابتی و عملکرد شرکت‌های دانش‌بنیان (موردمطالعه: شرکت‌های دانش‌بنیان استان تهران). مدیریت راهبردی دانش سازمانی، 8(4)، 1-21.‌
  17. سیرت، اسدالله؛ سلیمانی دامنه، رضا و دهقانی سلطانی، مهدی. (1402). نقش مکانیسم‌های حاکمیت فناوری اطلاعات و نوآوری استراتژیک در چابکی سازمانی. مدیریت نوآوری در سازمان‌های دفاعی، 6(2)، 49-70.
  18. شیخ‌زاده، محمد و بنی‌اسد، رضا.‌ (1399). تحلیل مضمون؛ مفاهیم، رویکردها و کاربردها. قم: انتشارات لوگوس.
  19. عنابستانی، علی‌اکبر؛ کلانتری، محسن و نیکنامی، نسیم. (1402). تحلیل فضایی شاخص‌های شهر هوشمند مبتنی بر اینترنت اشیا در کلان‌شهر مشهد. برنامه‌ریزی فضایی، 13(4)، 71-96.
  20. کریمی مزیدی، احمدرضا و فرمانبربرجی، تکتم. (1393). پارادایم سمفونی؛ ارکستراسیون استراتژی‌های بازاری برای بهبود قابلیت رقابت‌پذیری. اولین کنفرانس ملی تحقیقات بازاریابی، تهران.
  21. محمدیان، ایوب و رسولیان، پریسا. (1404). مدل‌سازی پیشایندهای شکل‌گیری اکوسیستم همکاری بین سازمانی جهت ارائه خدمات دولت الکترونیکی یکپارچه. چشم‌انداز مدیریت دولتی، 16(1)، 180-206.‌
  22. مهدوی، پروین. (1402). تحول دیجیتال در سازمان‌های دولتی: مروری نظام‌مند بر مدل‌ها و راهبردها. راهبردهای مدیریت هوشمند و توسعه، 1(1)، 1-10.
  23. Adel, G., Tamma, E., Fateh, S., Khalida, A., & Bachir, B. M. (2025). Dynamic capabilities as an intermediary mechanism between digital transformation and institutional sustainability: An applied study at Algeria Telecom. Journal of Ecohumanism, 4(4), 2734-2747. https://doi.org/10.62754/joe.v4i4.7049
  24. Aguinis, H., & Burgi-Tian, J. (2021). Measuring performance during crises and beyond: The Performance Promoter Score. Business Horizons, 64(1), 149-160. https://doi.org/10.1016/j.bushor.2020.09.001
  25. Aljehani, S. B. (2026). Digital transformation in SMEs: Governance performance mediated by AI-enabled analytics and process integration. Systems, 14(3), 324-341. https://doi.org/10.3390/systems14030324
  26. Alodari, H., & Etemad, S. M. (2025). Digital leadership: A solution for gaining competitive advantage in the digital age. Technology in Entrepreneurship and Strategic Management, 14(1), 1-15. [In Persian]
  27. Anabestani, A. A., Kalantari, M., & Niknami, N. (2023). Spatial analysis of smart city indicators based on the Internet of Things in Mashhad metropolis. Spatial Planning, 13(4), 71-96. [In Persian]
  28. Barati, E., Nabiollahi, A., & Khani, N. (2023). Investigating the relationship between regulatory enhancement indicators and IT governance framework processes. Information Management, 9(2), 135-158. https://doi.org/10.22034/aimj.2025.442593.1584 [In Persian]
  29. Bardareh, M., & Dejvand, S. M. (2025). Performance analysis of IoT-based sensor, big data processing, and machine learning model for real-time monitoring system in the automotive industry. 4th International Congress on Management, Economics, Humanities and Business Development. [In Persian]
  30. Barney, J. (1991). Firm resources and sustained competitive advantage. Journal of Management, 17(1), 99-120. https://doi.org/10.1177/014920639101700108
  31. Barney, J. B., Ketchen, D. J., & Wright, M. (2021). Resource-based theory and the value creation framework. Journal of Management, 47(7), 1936-1955. https://doi.org/10.1177/01492063211021655
  32. Bayat, N., Davoudi Dehaghani, E., & Heydarbeigi, A. (2023). Methods of improving religious tourists' satisfaction with police services in Mashhad. Urban Tourism Journal, 10(4), 37-53. https://doi.org/10.22059/jut.2023.343560.1042 [In Persian]
  33. Bazargan Horandi, A. (2025). An introduction to qualitative and mixed research methods: Common approaches in behavioral sciences. Didavar Book Publishing. [In Persian]
  34. Buhalis, D., Harwood, T., Bogicevic, V., Viglia, G., Beldona, S., & Hofacker, C. (2019). Technological disruptions in services: Lessons from tourism and hospitality. Journal of Service Management, 30(4), 484-506. https://doi.org/10.1108/JOSM-12-2018-0398
  35. Cascio, W. F., & Montealegre, R. (2016). How technology is changing work and organizations. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 3(1), 349-375. https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-041015-062352
  36. Chesbrough, H. (2020). To recover faster from Covid-19, open up: Managerial implications from an open innovation perspective. Industrial Marketing Management, 88, 410-413. https://doi.org/10.1016/j.indmarman.2020.04.010
  37. Christopher, M. (2022). Logistics and supply chain management. Pearson UK.
  38. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design (4th ed.). Sage.
  39. Denzin, N. K., & Lincoln, Y. S. (Eds.). (2011). The Sage handbook of qualitative research. Sage.
  40. Eryurek, E., Gilad, U., Lakshmanan, V., Kibunguchy-Grant, A., & Ashdown, J. (2021). Data governance: The definitive guide. O'Reilly Media.
  41. Esmaeily, A., & Kralevska, K. (2024). Orchestrating isolated network slices in 5G networks. Electronics, 13(8), 1548. https://doi.org/10.3390/electronics13081548
  42. Felin, T., Foss, N. J., Heimeriks, K. H., & Madsen, T. L. (2012). Microfoundations of routines and capabilities: Individuals, processes, and structure. Journal of Management Studies, 49(8), 1351-1374. https://doi.org/10.1111/j.1467-6486.2012.01052.x
  43. Fleiss, J. L. (1971). Measuring nominal scale agreement among many raters. Psychological Bulletin, 76(5), 378-382. https://doi.org/10.1037/h0031619
  44. Flick, U. (2014). An introduction to qualitative research (5th ed.). SAGE Publications.
  45. Gretzel, U., Sigala, M., & Xiang, Z. (2015). Smart tourism: Foundations and developments. Electronic Markets, 25, 179-188. https://doi.org/10.1007/s12525-015-0196-8
  46. Guest, G., Namey, E., & Chen, M. (2020). A simple method to assess and report thematic saturation. PLoS ONE, 15(5), e0232076. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0232076
  47. Hakimi, F., & Dehghani Ashkezari, M. R. (2023). Investigating the impact of open innovation on competitive advantage with the mediating role of risk management and organizational strategy (Case study: Yazd Science and Technology Park). 2nd Electronic Conference on Ethical Business Management Research, Yazd. [In Persian]
  48. Helfat, C. E., & Martin, J. A. (2015). Dynamic managerial capabilities: Review and assessment of managerial impact on strategic change. Journal of Management, 41(5), 1281-1312. https://doi.org/10.1177/0149206314561301
  49. Homburg, C., Jozić, D., & Kuehnl, C. (2017). Customer experience management: Toward implementing an evolving marketing concept. Journal of the Academy of Marketing Science, 45(3), 377-401. https://doi.org/10.1007/s11747-015-0460-7
  50. Ilchi, M. A., Hosseinzadeh Shahri, M., & Haghighi Nasab, M. (2025). Orchestration in marketing ecosystems: Actors, mechanisms, and consequences. Journal of Business Management Perspective, 24(63), 90-115. https://doi.org/10.48308/jbmp.2025.240955.1698 [In Persian]
  51. Ivanov, D. (2021). Digital supply chain management and technology to enhance resilience by building and using end-to-end visibility during the COVID-19 pandemic. IEEE Transactions on Engineering Management, 71, 10485-10495. https://doi.org/10.1109/TEM.2021.3095193
  52. Karimi Mazidi, A. R., & Farmanbar Barji, T. (2014). The symphony paradigm: Orchestration of market strategies to improve competitiveness. 1st National Conference on Marketing Research, Tehran. [In Persian]
  53. Kero, C. A., & Bogale, A. T. (2023). A systematic review of resource-based view and dynamic capabilities of firms and future research avenues. International Journal of Sustainable Development & Planning, 18(10). https://doi.org/10.18280/ijsdp.181016
  54. Khadivi, A., & Ostovan, N. (2025). The role of psychological empowerment and organizational virtue on organizational loyalty. Teacher Education Policy Studies, 7(4), 1-16. https://doi.org/10.48310/edup.2026.21541.1444 [In Persian]
  55. Khavarian Garmsir, A. R., Jashni, M., Khadem, F., Shakouri, B., & Ebrahimi Tork Mahalleh, E. (2024). An analysis of the role of smart tourism technologies in the memorable experience of urban tourists in Iran. Urban Tourism Journal, 11(4), 19-37. https://doi.org/10.22059/jut.2024.366326.1160 [In Persian]
  56. Li, S., Ragu-Nathan, B., Ragu-Nathan, T. S., & Rao, S. S. (2006). The impact of supply chain management practices on competitive advantage and organizational performance. Omega, 34(2), 107-124. https://doi.org/10.1016/j.omega.2004.08.002
  57. Li, Y. (2025). Literature review on business model innovation: Digital technology perspective and suggestions for future research. SAGE Open, 15(2). https://doi.org/10.1177/21582440251328063
  58. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
  59. Liu, L., Cui, L., Han, Q., & Zhang, C. (2024). The impact of digital capabilities and dynamic capabilities on business model innovation: The moderating effect of organizational inertia. Humanities and Social Sciences Communications, 11(1), 1-10. https://doi.org/10.1057/s41599-024-02910-z
  60. Mahdavi, P. (2023). Digital transformation in government organizations: A systematic review of models and strategies. Smart Management and Development Strategies, 1(1), 1-10. [In Persian]
  61. Marchese, S., Gastaldi, L., & Corso, M. (2026). Orchestrating innovation ecosystems and digital technologies for dynamic capabilities development: The case of EdTech industry. European Journal of Innovation Management, 29(2), 429-463. https://doi.org/10.1108/EJIM-11-2024-1405
  62. Mohammadian, A., & Rasoulian, P. (2025). Modeling the antecedents of inter-organizational collaboration ecosystem formation for providing integrated e-government services. Public Administration Perspective, 16(1), 180-206. [In Persian]
  63. Olsen, D. H., & Timothy, D. J. (Eds.). (2022). The Routledge handbook of religious and spiritual tourism. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429201011
  64. Pakdel, M. R., Haghighat Monfared, J., & Aligholi, M. (2023). Presenting a native model of factors affecting the formation of digital trust. Development and Transformation Management Quarterly, 16(56), 78-97. [In Persian]
  65. Raj, R., & Griffin, K. A. (Eds.). (2015). Religious tourism and pilgrimage management: An international perspective (2nd ed.). CABI.
  66. Ramezani, S., Esfidani, M. R., & Ansari, M. (2021). Identifying and examining factors affecting the digital marketing ecosystem in the banking industry (Case study: Bank Mellat). Iranian Management Sciences Association Quarterly, 16(64), 63-86. [In Persian]
  67. Rastegar, Ebrahimi, Shafiei, & Kolahi. (2023). Smart human resource management: Explaining technology-oriented requirements and platforms in knowledge-based companies. Industrial Technology Development Quarterly, 21(52), 13-24. [In Persian]
  68. Rezaei Moghaddam, A., Meshkini, A., & Rokn al-Din Eftekhari, A. (2019). Prioritizing stakeholders of religious tourism in Mashhad metropolis. Urban Tourism Journal, 6(4), 129-143. https://doi.org/10.22059/jut.2020.244833.402 [In Persian]
  69. Roshannejad, M. (2023). Analytical maturity and human resource management functions: A critique of the book Data-Driven Human Resources: How to use analytics and key metrics to drive performance. Critical Research Journal of Humanities Texts and Programs, 23(3), 255-284. [In Persian]
  70. Salji, N. (2024). Identifying the development pattern of artificial intelligence and smart technologies in improving the urban tourism experience. Urban Tourism, 11(4), 77-93. [In Persian]
  71. Seyedjavadin, Nosratpanah, & Rahmani Gohar. (2025). The impact of big data knowledge management capabilities on innovation, competitive advantage, and performance of knowledge-based companies (Case study: Knowledge-based companies in Tehran province). Strategic Organizational Knowledge Management, 8(4), 1-21. [In Persian]
  72. Sheikhzadeh, M., & Bani Asad, R. (2020). Thematic analysis: Concepts, approaches, and applications. Logos Publications. [In Persian]
  73. Sirat, A., Soleimani Damaneh, R., & Dehghani Soltani, M. (2023). The role of information technology governance mechanisms and strategic innovation in organizational agility. Innovation Management in Defense Organizations, 6(2), 49-70. [In Persian]
  74. Slack, N., Chambers, S., & Johnston, R. (2010). Operations management. Pearson Education.
  75. Steiber, A., & Teece, D. J. (2026). The dynamic capabilities of Chinese companies: Leadership in an age of disruptive innovation. California Management Review, 68(2), 141-154. https://doi.org/10.1177/00081256251412827
  76. Teece, D. J. (2018). Business models and dynamic capabilities. Long Range Planning, 51(1), 40-49. https://doi.org/10.1016/j.lrp.2017.06.007
  77. Teece, D., Peteraf, M., & Leih, S. (2016). Dynamic capabilities and organizational agility: Risk, uncertainty, and strategy in the innovation economy. California Management Review, 58(4), 13-35. https://doi.org/10.1525/cmr.2016.58.4.13
  78. Verhoef, P. C., Broekhuizen, T., Bart, Y., Bhattacharya, A., Dong, J. Q., Fabian, N., & Haenlein, M. (2021). Digital transformation: A multidisciplinary reflection and research agenda. Journal of Business Research, 122, 889-901. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.09.022
  79. Vial, G. (2021). Understanding digital transformation: A review and a research agenda. In Managing digital transformation (pp. 13-66). https://doi.org/10.1016/j.jsis.2019.01.003
  80. Wamba, S. F., Gunasekaran, A., Akter, S., Ren, S. J. F., Dubey, R., & Childe, S. J. (2017). Big data analytics and firm performance: Effects of dynamic capabilities. Journal of Business Research, 70, 356-365. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2016.08.009
  81. Warner, K. S., & Wäger, M. (2019). Building dynamic capabilities for digital transformation: An ongoing process of strategic renewal. Long Range Planning, 52(3), 326-349. https://doi.org/10.1016/j.lrp.2018.12.001
  82. Xiang, Z., & Fesenmaier, D. R. (2017). Big data analytics, tourism design and smart tourism. In Analytics in smart tourism design (pp. 299-307). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-44263-1_17
نشریه گردشگری شهری
دوره 13، شماره 3
پاییز 1405
صفحه 137-155